{"id":95206,"date":"2021-04-05T11:57:35","date_gmt":"2021-04-05T16:57:35","guid":{"rendered":"https:\/\/www.uv.mx\/prensa\/?p=95206"},"modified":"2021-04-07T11:45:13","modified_gmt":"2021-04-07T16:45:13","slug":"investigadoras-uv-trabajan-para-recuperar-microcuenca-del-rio-naolinco","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.uv.mx\/prensa\/ciencia\/investigadoras-uv-trabajan-para-recuperar-microcuenca-del-rio-naolinco\/","title":{"rendered":"Investigadoras UV trabajan para recuperar microcuenca del R\u00edo Naolinco\u00a0"},"content":{"rendered":"<ul>\n<li data-leveltext=\"\uf0b7\" data-font=\"Symbol\" data-listid=\"5\" data-aria-posinset=\"1\" data-aria-level=\"1\"><i><span data-contrast=\"auto\">E<\/span><\/i><i><span data-contrast=\"auto\">l proyecto\u00a0<\/span><\/i><i><span data-contrast=\"auto\">\u201c<\/span><\/i><i><span data-contrast=\"auto\">Cambios en las pr\u00e1cticas, saberes y capacidades frente al deterioro ambiental en la microcuenca del r\u00edo\u00a0<\/span><\/i><i><span data-contrast=\"auto\">Naolinco<\/span><\/i><i><span data-contrast=\"auto\">\u201d<\/span><\/i><i><span data-contrast=\"auto\">\u00a0<\/span><\/i><i><span data-contrast=\"auto\">fue aprobado para recibir recurso<\/span><\/i><i><span data-contrast=\"auto\">s<\/span><\/i><i><span data-contrast=\"auto\">\u00a0del\u00a0<\/span><\/i><span data-contrast=\"auto\">Coveicydet<\/span><span data-ccp-props=\"{}\">\u00a0<\/span><\/li>\n<li data-leveltext=\"\uf0b7\" data-font=\"Symbol\" data-listid=\"5\" data-aria-posinset=\"2\" data-aria-level=\"1\"><i><span data-contrast=\"auto\">A trav\u00e9s de este trabajo se formular\u00e1 una propuesta de educaci\u00f3n ambiental para la gesti\u00f3n de la resiliencia frente a la problem\u00e1tica que vive la microcuenca<\/span><\/i><span data-ccp-props=\"{}\">\u00a0<\/span><\/li>\n<\/ul>\n<p><span data-ccp-props=\"{&quot;335559685&quot;:720}\">\u00a0<\/span><\/p>\n<div id=\"attachment_95207\" style=\"width: 732px\" class=\"wp-caption aligncenter\"><a href=\"https:\/\/www.uv.mx\/prensa\/files\/2021\/04\/050421-Rio-Naolinco-1.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" aria-describedby=\"caption-attachment-95207\" class=\"size-full wp-image-95207\" src=\"https:\/\/www.uv.mx\/prensa\/files\/2021\/04\/050421-Rio-Naolinco-1.jpg\" alt=\"\" width=\"722\" height=\"542\" srcset=\"https:\/\/www.uv.mx\/prensa\/files\/2021\/04\/050421-Rio-Naolinco-1.jpg 722w, https:\/\/www.uv.mx\/prensa\/files\/2021\/04\/050421-Rio-Naolinco-1-300x225.jpg 300w\" sizes=\"auto, (max-width: 722px) 100vw, 722px\" \/><\/a><p id=\"caption-attachment-95207\" class=\"wp-caption-text\">Desde 2009 la UV ha desarrollado proyectos de investigaci\u00f3n en la microcuenca del r\u00edo\u00a0Naolinco<\/p><\/div>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><b><i><span data-contrast=\"auto\">Carlos Hugo Hermida Rosales<\/span><\/i><\/b><span data-ccp-props=\"{}\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p><b><i><span data-contrast=\"auto\">05<\/span><\/i><\/b><b><i><span data-contrast=\"auto\">\/0<\/span><\/i><\/b><b><i><span data-contrast=\"auto\">4<\/span><\/i><\/b><b><i><span data-contrast=\"auto\">\/202<\/span><\/i><\/b><b><i><span data-contrast=\"auto\">1<\/span><\/i><\/b><b><i><span data-contrast=\"auto\">,<\/span><\/i><\/b><b><i><span data-contrast=\"auto\">\u00a0<\/span><\/i><\/b><b><i><span data-contrast=\"auto\">Xalapa, Ver.<\/span><\/i><\/b><b><i><span data-contrast=\"auto\">\u00a0<\/span><\/i><\/b><span data-contrast=\"auto\">Investigadoras de\u00a0<\/span><span data-contrast=\"auto\">la <a href=\"https:\/\/www.uv.mx\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Universidad Veracruzana<\/a> (UV)<\/span><span data-contrast=\"auto\">\u00a0<\/span><span data-contrast=\"auto\">recibieron apoyo del Consejo Veracruzano de Investigaci\u00f3n Cient\u00edfica y Desarrollo Tecnol\u00f3gico (<\/span><i><span data-contrast=\"auto\">Coveicydet<\/span><\/i><span data-contrast=\"auto\">) para llevar a cabo el proyecto\u00a0<\/span><span data-contrast=\"auto\">\u201c<\/span><span data-contrast=\"auto\">Cambios en las pr\u00e1cticas, saberes y capacidades frente al deterioro ambiental en la microcuenca del r\u00edo\u00a0<\/span><span data-contrast=\"auto\">Naolinco<\/span><span data-contrast=\"auto\">\u201d<\/span><span data-contrast=\"auto\">.<\/span><span data-ccp-props=\"{}\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span data-contrast=\"auto\">El equipo de trabajo est\u00e1<\/span><span data-contrast=\"auto\">\u00a0integrado por<\/span><span data-contrast=\"auto\">:<\/span><span data-contrast=\"auto\">\u00a0<\/span><span data-contrast=\"auto\">Ana Isabel Fontecilla Carbonell<\/span><span data-contrast=\"auto\">, del Instituto de Investigaciones Hist\u00f3rico-Sociales (IIH-S);\u00a0<\/span><span data-contrast=\"auto\">Laura\u00a0<\/span><span data-contrast=\"auto\">Odila<\/span><span data-contrast=\"auto\">\u00a0Bello Benavides, Sandra Luz Mesa Ortiz y Gloria Elena Cruz S\u00e1nchez<\/span><span data-contrast=\"auto\">, del Instituto de Investigaciones en Educaci\u00f3n (IIE);\u00a0<\/span><span data-contrast=\"auto\">Claudia\u00a0<\/span><span data-contrast=\"auto\">\u00c1lvarez<\/span><span data-contrast=\"auto\">\u00a0Aquino<\/span><span data-contrast=\"auto\">, del Institut<\/span><span data-contrast=\"auto\">o de Investigaciones Forestales,<\/span><span data-contrast=\"auto\">\u00a0y Clementina Barrera Bernal, de la Facultad de Biolog\u00eda.\u00a0<\/span><span data-ccp-props=\"{&quot;335559731&quot;:708}\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span data-contrast=\"auto\">Adem\u00e1s<\/span><span data-contrast=\"auto\">,<\/span><span data-contrast=\"auto\">\u00a0se cuenta con la colaboraci\u00f3n de\u00a0<\/span><span data-contrast=\"auto\">Daniela Arreola e Itzel Ortega<\/span><span data-contrast=\"auto\">, estudiantes de la M<\/span><span data-contrast=\"auto\">aestr\u00eda y el\u00a0<\/span><span data-contrast=\"auto\">D<\/span><span data-contrast=\"auto\">octorado en Investigaci\u00f3n Educativa<\/span><span data-contrast=\"auto\">,<\/span><span data-contrast=\"auto\">\u00a0respectivamente.<\/span><span data-ccp-props=\"{&quot;335559731&quot;:708}\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span data-contrast=\"auto\">Claudia \u00c1lvarez\u00a0<\/span><span data-contrast=\"auto\">mencion\u00f3 que este proyecto multidisciplinario tiene por objetivo analizar las transformaciones en el paisaje y en los sistemas ecol\u00f3gicos, los procesos de construcci\u00f3n de memoria y las preocupaciones de los habitantes de la microcuenca del r\u00edo\u00a0<\/span><span data-contrast=\"auto\">Naolinco<\/span><span data-contrast=\"auto\">,\u00a0<\/span><span data-contrast=\"auto\">a partir de los procesos de investigaci\u00f3n desarrollados desde 2009 por el equipo acad\u00e9mico de la UV.<\/span><span data-ccp-props=\"{&quot;335559731&quot;:708}\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span data-contrast=\"auto\">S<\/span><span data-contrast=\"auto\">e estudiar\u00e1n las transformaciones en el paisaje y en los sistemas ecol\u00f3gicos locales, los procesos de construcci\u00f3n de memoria, as\u00ed como los factores\u00a0<\/span><span data-contrast=\"auto\">sociales, pol\u00edticos<\/span><span data-contrast=\"auto\">\u00a0y econ\u00f3micos<\/span><span data-contrast=\"auto\">,<\/span><span data-contrast=\"auto\">\u00a0<\/span><span data-contrast=\"auto\">adem\u00e1s de<\/span><span data-contrast=\"auto\">\u00a0los fundamentos ideol\u00f3gicos que sustentaron<\/span><span data-contrast=\"auto\">\u00a0los<\/span><span data-contrast=\"auto\">\u00a0cambios.<\/span><span data-ccp-props=\"{&quot;335559731&quot;:708}\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span data-contrast=\"auto\">Sandra Mesa coment\u00f3 que en los \u00faltimos a\u00f1os el problema de escasez de agua se ha agravado no tan s<\/span><span data-contrast=\"auto\">\u00f3<\/span><span data-contrast=\"auto\">lo en la localidad de Naolinco, sino tambi\u00e9n en municipios aleda\u00f1os como Acatl\u00e1n, Miahuatl\u00e1n y Chiconquiaco,\u00a0<\/span><span data-ccp-props=\"{&quot;335559731&quot;:708}\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span data-contrast=\"auto\">\u201cIncluso el a\u00f1o pasado Naolinco present\u00f3 una carencia de tres meses\u201d, comparti\u00f3.\u00a0<\/span><span data-ccp-props=\"{&quot;335559731&quot;:708}\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<div id=\"attachment_95208\" style=\"width: 371px\" class=\"wp-caption aligncenter\"><a href=\"https:\/\/www.uv.mx\/prensa\/files\/2021\/04\/050421-Rio-Naolinco-2.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" aria-describedby=\"caption-attachment-95208\" class=\"size-full wp-image-95208\" src=\"https:\/\/www.uv.mx\/prensa\/files\/2021\/04\/050421-Rio-Naolinco-2.jpg\" alt=\"\" width=\"361\" height=\"481\" srcset=\"https:\/\/www.uv.mx\/prensa\/files\/2021\/04\/050421-Rio-Naolinco-2.jpg 361w, https:\/\/www.uv.mx\/prensa\/files\/2021\/04\/050421-Rio-Naolinco-2-225x300.jpg 225w\" sizes=\"auto, (max-width: 361px) 100vw, 361px\" \/><\/a><p id=\"caption-attachment-95208\" class=\"wp-caption-text\">La calidad del agua del r\u00edo se ha deteriorado con el tiempo<\/p><\/div>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><span data-contrast=\"auto\">Ana Fontecilla explic\u00f3 que cada grupo social de la regi\u00f3n de Naolinco asume el derecho al agua de diversas formas<\/span><span data-contrast=\"auto\">;<\/span><span data-contrast=\"auto\">\u00a0mientras algunos ven\u00a0<\/span><span data-contrast=\"auto\">este l\u00edquido<\/span><span data-contrast=\"auto\">\u00a0como un recurso natural, otros lo consideran un servicio p\u00fablico que el gobierno tiene la obligaci\u00f3n de brindar.\u00a0<\/span><span data-ccp-props=\"{&quot;335559731&quot;:708}\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span data-contrast=\"auto\">Declar\u00f3 que la ganader\u00eda extensiva,<\/span><span data-contrast=\"auto\">\u00a0que es el principal<\/span><span data-contrast=\"auto\">\u00a0modelo agropecuario utilizado en la zona, fue clave en\u00a0<\/span><span data-contrast=\"auto\">la<\/span><span data-contrast=\"auto\">\u00a0deforestaci\u00f3n que a la larga ha originado en escasez de agua.\u00a0<\/span><span data-ccp-props=\"{&quot;335559731&quot;:708}\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span data-contrast=\"auto\">Afirm\u00f3\u00a0<\/span><span data-contrast=\"auto\">que pese a la percepci\u00f3n generalizada que se tiene de que la calidad del agua en Naolinco es buena, ya que incluso burreros la comercializan como potable, esto es una concepci\u00f3n err\u00f3nea, debido a que recibe contaminantes de los productores lecheros de Miahuatl\u00e1n.<\/span><span data-ccp-props=\"{&quot;335559731&quot;:708}\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span data-contrast=\"auto\">La investigadora\u00a0<\/span><span data-contrast=\"auto\">resalt<\/span><span data-contrast=\"auto\">\u00f3<\/span><span data-contrast=\"auto\">\u00a0que\u00a0aunque los habitantes de la regi\u00f3n se han apropiado de t\u00e9rminos t\u00e9cnico<\/span><span data-contrast=\"auto\">s<\/span><span data-contrast=\"auto\">\u00a0utilizados por los cient\u00edficos\u00a0<\/span><span data-contrast=\"auto\">\u2013<\/span><span data-contrast=\"auto\">como contaminaci\u00f3n y cambio clim\u00e1tico<\/span><span data-contrast=\"auto\">\u2013<\/span><span data-contrast=\"auto\">\u00a0debido a que los escuchan\u00a0<\/span><span data-contrast=\"auto\">en los medios de comunicaci\u00f3n, \u00e9<\/span><span data-contrast=\"auto\">stos est\u00e1n descontextualizados de la problem\u00e1tica local.\u00a0<\/span><span data-ccp-props=\"{&quot;335559731&quot;:708}\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<div id=\"attachment_95211\" style=\"width: 371px\" class=\"wp-caption aligncenter\"><a href=\"https:\/\/www.uv.mx\/prensa\/files\/2021\/04\/050421-Rio-Naolinco-3.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" aria-describedby=\"caption-attachment-95211\" class=\"size-full wp-image-95211\" src=\"https:\/\/www.uv.mx\/prensa\/files\/2021\/04\/050421-Rio-Naolinco-3.jpg\" alt=\"\" width=\"361\" height=\"481\" srcset=\"https:\/\/www.uv.mx\/prensa\/files\/2021\/04\/050421-Rio-Naolinco-3.jpg 361w, https:\/\/www.uv.mx\/prensa\/files\/2021\/04\/050421-Rio-Naolinco-3-225x300.jpg 225w\" sizes=\"auto, (max-width: 361px) 100vw, 361px\" \/><\/a><p id=\"caption-attachment-95211\" class=\"wp-caption-text\">La\u00a0ganader\u00eda extensiva ha sido clave en la deforestaci\u00f3n de la regi\u00f3n de\u00a0Naolinco<\/p><\/div>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><span data-contrast=\"auto\">Gloria Cruz mencion\u00f3 que a trav\u00e9s de este proyecto se formular\u00e1 una propuesta de educaci\u00f3n ambiental para la gesti\u00f3n de la resiliencia frente a la problem\u00e1tica que vive la microcuenca del r\u00edo Naolinco, y sus implicaciones en salud y alimentaci\u00f3n con enfoque de g\u00e9nero.<\/span><span data-ccp-props=\"{&quot;335559731&quot;:708}\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span data-contrast=\"auto\">Tambi\u00e9n se propondr\u00e1n acciones para reducir la contaminaci\u00f3n y la recuperaci\u00f3n del paisaje en esta\u00a0<\/span><span data-contrast=\"auto\">regi\u00f3n.\u00a0<\/span><span data-ccp-props=\"{&quot;335559731&quot;:708}\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span data-contrast=\"auto\">Puntualiz\u00f3 que este programa de educaci\u00f3n ambiental estar\u00e1 enfocado a los saberes que la gente posee, para incorporar cambios o acciones\u00a0<\/span><span data-contrast=\"auto\">orientadas<\/span><span data-contrast=\"auto\">\u00a0<\/span><span data-contrast=\"auto\">a<\/span><span data-contrast=\"auto\">l rescate de patrimonio\u00a0<\/span><span data-contrast=\"auto\">ecol\u00f3gico a partir de lo que ya se sabe.\u00a0<\/span><span data-ccp-props=\"{&quot;335559731&quot;:708}\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span data-contrast=\"auto\">Laura Bello destac\u00f3 el car\u00e1cter interdisciplinar de este proyecto y afirm\u00f3 que los problemas amb<\/span><span data-contrast=\"auto\">ientales no se pueden abordar s\u00f3<\/span><span data-contrast=\"auto\">lo desde una parte t\u00e9cnica, ya que tambi\u00e9n se deben tomar en cuenta los aspectos hist\u00f3rico y educativo.\u00a0<\/span><span data-ccp-props=\"{&quot;335559731&quot;:708}\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span data-contrast=\"auto\">\u201cLa parte\u00a0<\/span><span data-contrast=\"auto\">hist\u00f3rica nos indica c\u00f3<\/span><span data-contrast=\"auto\">mo se ha desarrollado el problema, mientras que la educativa muestra los saberes ancestrales que est\u00e1n relacionados con \u00e9l\u201d, explic\u00f3.\u00a0<\/span><span data-ccp-props=\"{&quot;335559731&quot;:708}\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span data-contrast=\"auto\">Enfatiz\u00f3 que la propuesta que surja de este proyecto<\/span><span data-contrast=\"auto\">\u00a0<\/span><span data-contrast=\"auto\">desembocar\u00e1 en un programa de educaci\u00f3n ambiental<\/span><span data-contrast=\"auto\">,<\/span><span data-contrast=\"auto\">\u00a0con\u00a0<\/span><span data-contrast=\"auto\">una\u00a0<\/span><span data-contrast=\"auto\">pertinen<\/span><span data-contrast=\"auto\">cia mayor a la que tendr\u00eda si s\u00f3<\/span><span data-contrast=\"auto\">lo estuviera fundamentado en nociones de manera aislada.\u00a0<\/span><span data-ccp-props=\"{&quot;335559731&quot;:708}\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span data-ccp-props=\"{}\">\u00a0<\/span><\/p>\n<div id=\"attachment_95210\" style=\"width: 371px\" class=\"wp-caption aligncenter\"><a href=\"https:\/\/www.uv.mx\/prensa\/files\/2021\/04\/050421-Rio-Naolinco-4.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" aria-describedby=\"caption-attachment-95210\" class=\"size-full wp-image-95210\" src=\"https:\/\/www.uv.mx\/prensa\/files\/2021\/04\/050421-Rio-Naolinco-4.jpg\" alt=\"\" width=\"361\" height=\"481\" srcset=\"https:\/\/www.uv.mx\/prensa\/files\/2021\/04\/050421-Rio-Naolinco-4.jpg 361w, https:\/\/www.uv.mx\/prensa\/files\/2021\/04\/050421-Rio-Naolinco-4-225x300.jpg 225w\" sizes=\"auto, (max-width: 361px) 100vw, 361px\" \/><\/a><p id=\"caption-attachment-95210\" class=\"wp-caption-text\">En la zona el agua a\u00fan es comercializada por burreros<\/p><\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>El proyecto \u201cCambios en las pr\u00e1cticas, saberes y capacidades frente al deterioro ambiental en la microcuenca del r\u00edo Naolinco\u201d fue aprobado para recibir recursos del\u00a0<em>Coveicydet<\/em>\u00a0<\/p>\n","protected":false},"author":1869,"featured_media":95212,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[45,61],"tags":[],"class_list":["post-95206","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-ciencia","category-banner"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.uv.mx\/prensa\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/95206","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.uv.mx\/prensa\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.uv.mx\/prensa\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.uv.mx\/prensa\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1869"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.uv.mx\/prensa\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=95206"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.uv.mx\/prensa\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/95206\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":95308,"href":"https:\/\/www.uv.mx\/prensa\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/95206\/revisions\/95308"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.uv.mx\/prensa\/wp-json\/wp\/v2\/media\/95212"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.uv.mx\/prensa\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=95206"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.uv.mx\/prensa\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=95206"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.uv.mx\/prensa\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=95206"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}