{"id":87231,"date":"2020-09-08T08:00:03","date_gmt":"2020-09-08T13:00:03","guid":{"rendered":"https:\/\/www.uv.mx\/prensa\/?p=87231"},"modified":"2020-09-08T11:18:23","modified_gmt":"2020-09-08T16:18:23","slug":"existio-puerto-prehispanico-en-margenes-del-rio-los-pescados-amayrani-garcia","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.uv.mx\/prensa\/banner\/existio-puerto-prehispanico-en-margenes-del-rio-los-pescados-amayrani-garcia\/","title":{"rendered":"Existi\u00f3 puerto prehisp\u00e1nico en m\u00e1rgenes del r\u00edo Los Pescados: Amayrani Garc\u00eda"},"content":{"rendered":"<ul>\n<li data-leveltext=\"\uf0b7\" data-font=\"Symbol\" data-listid=\"1\" data-aria-posinset=\"1\" data-aria-level=\"1\"><i><span data-contrast=\"auto\">Est\u00e1 asociado al sitio <\/span><\/i><i><span data-contrast=\"auto\">arqueol\u00f3gico Apazapan I, ubicado en el municipio de Apazapan<\/span><\/i><span data-ccp-props=\"{&quot;134233279&quot;:true}\">\u00a0<\/span><\/li>\n<\/ul>\n<div id=\"attachment_87233\" style=\"width: 732px\" class=\"wp-caption aligncenter\"><a href=\"https:\/\/www.uv.mx\/prensa\/files\/2020\/09\/070920-Puerto-prehispnico-1-100k.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" aria-describedby=\"caption-attachment-87233\" class=\"size-full wp-image-87233\" src=\"https:\/\/www.uv.mx\/prensa\/files\/2020\/09\/070920-Puerto-prehispnico-1-100k.jpg\" alt=\"Es probable que desde el sitio arqueol\u00f3gico Apazapan I se ejerciera comercio local con otros de la regi\u00f3n \" width=\"722\" height=\"280\" srcset=\"https:\/\/www.uv.mx\/prensa\/files\/2020\/09\/070920-Puerto-prehispnico-1-100k.jpg 722w, https:\/\/www.uv.mx\/prensa\/files\/2020\/09\/070920-Puerto-prehispnico-1-100k-300x116.jpg 300w\" sizes=\"auto, (max-width: 722px) 100vw, 722px\" \/><\/a><p id=\"caption-attachment-87233\" class=\"wp-caption-text\">Es probable que desde el sitio arqueol\u00f3gico Apazapan I se ejerciera comercio local con otros de la regi\u00f3n<\/p><\/div>\n<p><b><i><span data-contrast=\"auto\">Karina de la Paz Reyes D\u00edaz<\/span><\/i><\/b><span data-ccp-props=\"{}\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p><b><i><span data-contrast=\"auto\">0<\/span><\/i><\/b><b><i><span data-contrast=\"auto\">8<\/span><\/i><\/b><b><i><span data-contrast=\"auto\">\/09\/2020, Xalapa, Ver.<\/span><\/i><\/b><b><i><span data-contrast=\"auto\">&#8211;<\/span><\/i><\/b> <span data-contrast=\"auto\">Ama<\/span><span data-contrast=\"auto\">y<\/span><span data-contrast=\"auto\">rani <\/span><span data-contrast=\"auto\">Garc\u00eda Jim\u00e9nez, <\/span><span data-contrast=\"auto\">estudiante de<\/span> <span data-contrast=\"auto\">la <a href=\"https:\/\/www.uv.mx\/antropologia\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener noreferrer\">Facultad de A<\/a><\/span><span data-contrast=\"auto\">ntropolog\u00eda<\/span><span data-contrast=\"auto\"> de la Universidad <\/span><span data-contrast=\"auto\">Veracruzana<\/span><span data-contrast=\"auto\"> (UV)<\/span><span data-contrast=\"auto\">, <\/span><span data-contrast=\"auto\">ha<\/span><span data-contrast=\"auto\"> d<\/span><span data-contrast=\"auto\">esarroll<\/span><span data-contrast=\"auto\">ado durante cuatro <\/span><span data-contrast=\"auto\">a\u00f1os<\/span><span data-contrast=\"auto\">,<\/span> <span data-contrast=\"auto\">dentro del <\/span><span data-contrast=\"auto\">p<\/span><span data-contrast=\"auto\">royecto <\/span><span data-contrast=\"auto\">a<\/span><span data-contrast=\"auto\">rqueol\u00f3gico r\u00edo de Los Pescados<\/span><span data-contrast=\"auto\">,<\/span> <span data-contrast=\"auto\">una investigaci\u00f3n<\/span><span data-contrast=\"auto\"> que le permite afirmar que el sitio arqueol\u00f3gico Apazapan I<\/span><span data-contrast=\"auto\"> \u2013<\/span><span data-contrast=\"auto\">ocupado en el periodo <\/span><span data-contrast=\"auto\">c<\/span><span data-contrast=\"auto\">l\u00e1sico (<\/span><span data-contrast=\"auto\">200 d.C. a 900 d. C.<\/span><span data-contrast=\"auto\">)<\/span><span data-contrast=\"auto\">\u2013<\/span> <span data-contrast=\"auto\">estuvo asociado<\/span><span data-contrast=\"auto\"> con un puerto en la margen del <\/span><span data-contrast=\"auto\">r\u00edo Huitzilapa<\/span><span data-contrast=\"auto\">n<\/span><span data-contrast=\"auto\">, <\/span><span data-contrast=\"auto\">hoy llamado Los <\/span><span data-contrast=\"auto\">P<\/span><span data-contrast=\"auto\">escados.<\/span><span data-ccp-props=\"{}\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span data-contrast=\"auto\">\u201c<\/span><span data-contrast=\"auto\">Por las caracter\u00edsticas del puerto, las cuales indican un acceso restringido a<\/span><span data-contrast=\"auto\">l<\/span><span data-contrast=\"auto\"> sitio arqueol\u00f3gico<\/span><span data-contrast=\"auto\">,<\/span><span data-contrast=\"auto\"> y su ubicaci\u00f3n estrat\u00e9gica en la corriente fluvial<\/span><span data-contrast=\"auto\">,<\/span><span data-contrast=\"auto\"> no dudamos que se ejerciera un control de productos, mercanc\u00edas e incluso de los humanos<\/span><span data-contrast=\"auto\"> y de <\/span><span data-contrast=\"auto\">pensamientos<\/span><span data-contrast=\"auto\"> que pretend\u00edan transitar de las monta\u00f1as a las llanuras costeras<\/span><span data-contrast=\"auto\">,<\/span><span data-contrast=\"auto\"> o vicever<\/span><span data-contrast=\"auto\">sa\u201d, se lee<\/span><span data-contrast=\"auto\"> en su documento.\u00a0<\/span><span data-ccp-props=\"{&quot;335559731&quot;:708}\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span data-contrast=\"auto\">L<\/span><span data-contrast=\"auto\">a <\/span><span data-contrast=\"auto\">tesis<\/span><span data-contrast=\"auto\"> lleva por t\u00edtulo<\/span><span data-contrast=\"auto\"> \u201cNavegaci\u00f3n e infraestructura de un puerto ribere\u00f1o <\/span><span data-contrast=\"auto\">en la cuenca media del r\u00edo<\/span> <span data-contrast=\"auto\">Huitzilapan<\/span><span data-contrast=\"auto\">&#8211;<\/span><span data-contrast=\"auto\">Los Pescados<\/span><span data-contrast=\"auto\">,<\/span><span data-contrast=\"auto\"> Veracruz\u201d<\/span><span data-contrast=\"auto\"> y en<\/span><span data-contrast=\"auto\"> entrevista <\/span><span data-contrast=\"auto\">para<\/span> <i><span data-contrast=\"auto\">Universo<\/span><\/i><span data-contrast=\"auto\"> la estudiante<\/span><span data-contrast=\"auto\"> del programa educativo de <\/span><span data-contrast=\"auto\">la Licenciatura en <\/span><span data-contrast=\"auto\">Arqueolog\u00eda<\/span><span data-contrast=\"auto\"> coment\u00f3 que un mapa <\/span><span data-contrast=\"auto\">de principios de la <\/span><span data-contrast=\"auto\">\u00e9poca colo<\/span><span data-contrast=\"auto\">nial identifica varios r\u00edos que son navegables, <\/span><span data-contrast=\"auto\">pero el<\/span><span data-contrast=\"auto\"> r\u00edo<\/span> <span data-contrast=\"auto\">Huitzilapan<\/span><span data-contrast=\"auto\"> no est\u00e1 considerado como tal<\/span><span data-contrast=\"auto\">.<\/span><span data-ccp-props=\"{&quot;335559731&quot;:708}\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span data-contrast=\"auto\">N<\/span><span data-contrast=\"auto\">o obstante,<\/span><span data-contrast=\"auto\"> ella<\/span> <span data-contrast=\"auto\">no se suje<\/span><span data-contrast=\"auto\">t\u00f3<\/span><span data-contrast=\"auto\"> a <\/span><span data-contrast=\"auto\">ese<\/span><span data-contrast=\"auto\"> criterio, porque <\/span><span data-contrast=\"auto\">l<\/span><span data-contrast=\"auto\">os espa\u00f1oles conquistadores<\/span><span data-contrast=\"auto\"> ven\u00eda<\/span><span data-contrast=\"auto\">n<\/span><span data-contrast=\"auto\"> con un<\/span><span data-contrast=\"auto\"> concepto y tecnolog\u00eda <\/span><span data-contrast=\"auto\">de navegaci\u00f3n que difer\u00ed<\/span><span data-contrast=\"auto\">a <\/span><span data-contrast=\"auto\">del <\/span><span data-contrast=\"auto\">de <\/span><span data-contrast=\"auto\">los pueblos mesoamericanos<\/span><span data-contrast=\"auto\">;<\/span> <span data-contrast=\"auto\">para muestra basta citar las<\/span><span data-contrast=\"auto\"> embarcaciones de considerable tama\u00f1o<\/span><span data-contrast=\"auto\"> con la<\/span><span data-contrast=\"auto\">s<\/span><span data-contrast=\"auto\"> que contaban los europeos al momento de <\/span><span data-contrast=\"auto\">establecer <\/span><span data-contrast=\"auto\">contacto<\/span><span data-contrast=\"auto\">.<\/span><span data-ccp-props=\"{&quot;335559731&quot;:708}\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span data-contrast=\"auto\">\u201cAl <\/span><span data-contrast=\"auto\">reflexionar<\/span> <span data-contrast=\"auto\">s<\/span><span data-contrast=\"auto\">i<\/span><span data-contrast=\"auto\"> las sociedades precolombinas<\/span> <span data-contrast=\"auto\">practicaban y contaban con<\/span><span data-contrast=\"auto\"> espacios dedicados a la navegaci\u00f3n, podemos decir que <\/span><span data-contrast=\"auto\">s\u00ed l<\/span><span data-contrast=\"auto\">o<\/span><span data-contrast=\"auto\">s<\/span><span data-contrast=\"auto\"> hubo, y adem\u00e1s se abren nuevas hip\u00f3tesis <\/span><span data-contrast=\"auto\">a futuros estudios, para<\/span> <span data-contrast=\"auto\">registrar y procesar <\/span><span data-contrast=\"auto\">las evidencias <\/span><span data-contrast=\"auto\">\u2013<\/span><span data-contrast=\"auto\">herramientas<\/span><span data-contrast=\"auto\">, artefactos<\/span><span data-contrast=\"auto\">,<\/span><span data-contrast=\"auto\"> infraestructur<\/span><span data-contrast=\"auto\">a, <\/span><span data-contrast=\"auto\">espacios modificados y adecuados para el ejercicio de la navegaci\u00f3n<\/span><span data-contrast=\"auto\">\u2013<\/span><span data-contrast=\"auto\">\u201d<\/span><span data-contrast=\"auto\">,<\/span><span data-contrast=\"auto\"> sostuvo Amayrani.<\/span><span data-ccp-props=\"{}\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span data-contrast=\"auto\">De acuerdo con <\/span><span data-contrast=\"auto\">el asesor<\/span><span data-contrast=\"auto\"> de<\/span> <span data-contrast=\"auto\">su<\/span><span data-contrast=\"auto\"> tesis, Rodolfo Parra, se trata de una investigaci\u00f3n <\/span><span data-contrast=\"auto\">arqueol\u00f3gica <\/span><span data-contrast=\"auto\">pionera <\/span><span data-contrast=\"auto\">para el centro de Veracruz<\/span><span data-contrast=\"auto\">. <\/span><span data-contrast=\"auto\">En ese tenor, la universitaria <\/span><span data-contrast=\"auto\">precis\u00f3 que <\/span><span data-contrast=\"auto\">si bien hay investigaci<\/span><span data-contrast=\"auto\">ones<\/span> <span data-contrast=\"auto\">que dan luz sobre <\/span><span data-contrast=\"auto\">la navegaci\u00f3n y \u00e1reas portuarias en la costa del Golfo de M\u00e9xico <\/span><span data-contrast=\"auto\">\u2013tal es el caso de las de Lourdes Budar, Gibr\u00e1n Becerra y <\/span><span data-contrast=\"auto\">Salvador <\/span><span data-contrast=\"auto\">P\u00e9rez\u2013<\/span><span data-contrast=\"auto\">, ningun<\/span><span data-contrast=\"auto\">a<\/span><span data-contrast=\"auto\"> se hab\u00eda desarrollado en la cuenca media del r\u00edo <\/span><span data-contrast=\"auto\">Huitzilapan<\/span><span data-contrast=\"auto\">&#8211;<\/span><span data-contrast=\"auto\">Los Pescados<\/span><span data-contrast=\"auto\">.<\/span><span data-ccp-props=\"{}\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span data-contrast=\"auto\">\u201cMi propuesta de esta investigaci\u00f3n fue comprobar la existencia de una infraestructura portuaria<\/span><span data-contrast=\"auto\"> en las m\u00e1rgenes de ese r\u00edo, espec\u00edficamente asociado al sitio <\/span><span data-contrast=\"auto\">a<\/span><span data-contrast=\"auto\">rqueol\u00f3gico Apazapan I<\/span><span data-contrast=\"auto\">\u201d, precis\u00f3<\/span><span data-contrast=\"auto\">.<\/span><span data-ccp-props=\"{}\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span data-contrast=\"auto\">Tal propuesta se confirm\u00f3 y <\/span><span data-contrast=\"auto\">para muestra de ello cit\u00f3 las evidencias arqueol\u00f3gicas <\/span><span data-contrast=\"auto\">identificadas, a trav\u00e9s de un an\u00e1lisis minucioso del terreno<\/span><span data-contrast=\"auto\">, <\/span><span data-contrast=\"auto\">apoyado con <\/span><span data-contrast=\"auto\">fotograf\u00edas a\u00e9reas y planos elaborados con datos recolectados en campo.<\/span> <span data-contrast=\"auto\">Ello<\/span> <span data-contrast=\"auto\">le <\/span><span data-contrast=\"auto\">permit<\/span><span data-contrast=\"auto\">e<\/span> <span data-contrast=\"auto\">demostrar que<\/span><span data-contrast=\"auto\"> en<\/span><span data-contrast=\"auto\"> el <\/span><span data-contrast=\"auto\">sitio arqueol\u00f3gico Apazapan<\/span><span data-contrast=\"auto\"> I<\/span><span data-contrast=\"auto\">, <\/span><span data-contrast=\"auto\">una parte del terreno <\/span><span data-contrast=\"auto\">\u201cfue modificado para construir un puerto ribere\u00f1o<\/span><span data-contrast=\"auto\">\u201d.<\/span><\/p>\n<p><b><span data-contrast=\"auto\">L<\/span><\/b><b><span data-contrast=\"auto\">a infraestructura del puerto<\/span><\/b><span data-ccp-props=\"{}\"><br \/>\n<\/span><span data-contrast=\"auto\">Una de las primeras tareas<\/span><span data-contrast=\"auto\"> en la investigaci\u00f3n,<\/span><span data-contrast=\"auto\"> fue debatir el concepto de \u201c<\/span><span data-contrast=\"auto\">p<\/span><span data-contrast=\"auto\">uerto\u201d <\/span><span data-contrast=\"auto\">ya que <\/span><span data-contrast=\"auto\">\u00e9<\/span><span data-contrast=\"auto\">ste ha variado a trav\u00e9s del tiempo y de las sociedades<\/span><span data-contrast=\"auto\">.<\/span><span data-ccp-props=\"{}\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span data-contrast=\"auto\">Describi\u00f3: <\/span><span data-contrast=\"auto\">\u201cEst\u00e1 construido<\/span> <span data-contrast=\"auto\">al sur de<\/span><span data-contrast=\"auto\"> una gran plataforma <\/span><span data-contrast=\"auto\">sobre la<\/span> <span data-contrast=\"auto\">que<\/span><span data-contrast=\"auto\"> se despla<\/span><span data-contrast=\"auto\">ntaron<\/span><span data-contrast=\"auto\"> una serie de <\/span><span data-contrast=\"auto\">edificios que dieron lugar a la conformaci\u00f3n de un asentamiento humano. Tuvieron un aprovechamiento<\/span><span data-contrast=\"auto\"> del terreno<\/span><span data-contrast=\"auto\">,<\/span><span data-contrast=\"auto\"> el cual presenta un<\/span><span data-contrast=\"auto\"> de<\/span><span data-contrast=\"auto\">clive<\/span> <span data-contrast=\"auto\">de <\/span><span data-contrast=\"auto\">n<\/span><span data-contrast=\"auto\">o<\/span><span data-contrast=\"auto\">rte a <\/span><span data-contrast=\"auto\">s<\/span><span data-contrast=\"auto\">ur<\/span><span data-contrast=\"auto\">;<\/span><span data-contrast=\"auto\"> modificaron una porci\u00f3n <\/span><span data-contrast=\"auto\">de la superficie<\/span><span data-contrast=\"auto\"> para crear un cana<\/span><span data-contrast=\"auto\">l<\/span> <span data-contrast=\"auto\">que\u00a0<\/span><span data-contrast=\"auto\"> presenta<\/span><span data-contrast=\"auto\"> 102 metros de largo <\/span><span data-contrast=\"auto\">y<\/span><span data-contrast=\"auto\"> 20 metros de ancho, con una profundidad de entre <\/span><span data-contrast=\"auto\">90 cent\u00edmetros a 1.50 metros.<\/span> <span data-contrast=\"auto\">Estoy aludiendo a la identificaci\u00f3n de un canal de navegaci\u00f3n<\/span><span data-contrast=\"auto\">.<\/span><span data-ccp-props=\"{&quot;335559731&quot;:708}\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span data-contrast=\"auto\">\u201d<\/span><span data-contrast=\"auto\">Tambi\u00e9n<\/span> <span data-contrast=\"auto\">es posible identificar<\/span> <span data-contrast=\"auto\">un conjunto de<\/span><span data-contrast=\"auto\"> escalinatas que <\/span><span data-contrast=\"auto\">conduce<\/span><span data-contrast=\"auto\">n<\/span><span data-contrast=\"auto\"> a los basamentos piramidales<\/span><span data-contrast=\"auto\">,<\/span><span data-contrast=\"auto\"> las cuales<\/span><span data-contrast=\"auto\"> se encuentra<\/span><span data-contrast=\"auto\">n<\/span><span data-contrast=\"auto\"> en la parte alta <\/span><span data-contrast=\"auto\">\u2013<\/span><span data-contrast=\"auto\">entre el espejo de agua del canal y <\/span><span data-contrast=\"auto\">la base de los<\/span><span data-contrast=\"auto\"> edificios hay un diferencia de altura de <\/span><span data-contrast=\"auto\">cuatro<\/span><span data-contrast=\"auto\"> metros<\/span><span data-contrast=\"auto\">.\u201d<\/span><span data-ccp-props=\"{&quot;335559731&quot;:708}\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span data-contrast=\"auto\">Es decir<\/span><span data-contrast=\"auto\">,<\/span><span data-contrast=\"auto\"> la infraestructura del puerto la integran: un canal de navegaci\u00f3n, un islote parcialmente artificial, un conjunto de escalinatas y una plataforma para acceder al sitio arqueol\u00f3gico; elementos que <\/span><span data-contrast=\"auto\">permitieron reforzar la idea de la navegaci\u00f3n en r\u00edo de Los Pescados\/Huitzilapan.<\/span><\/p>\n<div id=\"attachment_87232\" style=\"width: 732px\" class=\"wp-caption aligncenter\"><a href=\"https:\/\/www.uv.mx\/prensa\/files\/2020\/09\/070920-Puerto-prehispanico-2-100k.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" aria-describedby=\"caption-attachment-87232\" class=\"size-full wp-image-87232\" src=\"https:\/\/www.uv.mx\/prensa\/files\/2020\/09\/070920-Puerto-prehispanico-2-100k.jpg\" alt=\"\u201cQueda para investigaciones futuras la excavaci\u00f3n al interior del canal de navegaci\u00f3n\u201d, dijo la universitaria \" width=\"722\" height=\"542\" srcset=\"https:\/\/www.uv.mx\/prensa\/files\/2020\/09\/070920-Puerto-prehispanico-2-100k.jpg 722w, https:\/\/www.uv.mx\/prensa\/files\/2020\/09\/070920-Puerto-prehispanico-2-100k-300x225.jpg 300w\" sizes=\"auto, (max-width: 722px) 100vw, 722px\" \/><\/a><p id=\"caption-attachment-87232\" class=\"wp-caption-text\">\u201cQueda para investigaciones futuras la excavaci\u00f3n al interior del canal de navegaci\u00f3n\u201d, dijo la universitaria<\/p><\/div>\n<p><span data-contrast=\"auto\">Asimismo,<\/span><span data-contrast=\"auto\"> d<\/span><span data-contrast=\"auto\">estac\u00f3 que en <\/span><span data-contrast=\"auto\">el antiguo asentamiento humano<\/span> <span data-contrast=\"auto\">hay varias evidencias que denotan el rango de alto poder<\/span><span data-contrast=\"auto\">,<\/span><span data-contrast=\"auto\"> por ejemplo<\/span><span data-contrast=\"auto\">:<\/span><span data-contrast=\"auto\"> el juego de pelot<\/span><span data-contrast=\"auto\">a<\/span> <span data-contrast=\"auto\">de mayores dimensiones<\/span> <span data-contrast=\"auto\">en<\/span><span data-contrast=\"auto\"> toda esa regi\u00f3n<\/span><span data-contrast=\"auto\">; <\/span><span data-contrast=\"auto\">el tama\u00f1o de los edificios<\/span><span data-contrast=\"auto\"> y<\/span><span data-contrast=\"auto\"> los detalles arquitect\u00f3nicos<\/span><span data-contrast=\"auto\"> con los que cuentan las estructuras<\/span><span data-contrast=\"auto\">;<\/span><span data-contrast=\"auto\"> las esculturas y un petrograbado que<\/span> <span data-contrast=\"auto\">probablemente<\/span><span data-contrast=\"auto\"> hace alusi\u00f3n al top\u00f3nimo de Apazapan.<\/span><span data-ccp-props=\"{}\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span data-contrast=\"auto\">Adem\u00e1<\/span><span data-contrast=\"auto\">s,<\/span> <span data-contrast=\"auto\">el sitio <\/span><span data-contrast=\"auto\">posee un juego visual<\/span><span data-contrast=\"auto\">: \u201c<\/span><span data-contrast=\"auto\">C<\/span><span data-contrast=\"auto\">uando uno va ascendiendo <\/span><span data-contrast=\"auto\">desde el puerto <\/span><span data-contrast=\"auto\">haci<\/span><span data-contrast=\"auto\">a el asentamiento<\/span><span data-contrast=\"auto\">, los edi<\/span><span data-contrast=\"auto\">ficios<\/span><span data-contrast=\"auto\"> se ven de<\/span><span data-contrast=\"auto\"> mayor dimensi\u00f3n<\/span> <span data-contrast=\"auto\">de lo que en realidad son<\/span><span data-contrast=\"auto\">\u201d.<\/span><span data-ccp-props=\"{&quot;335559731&quot;:708}\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span data-contrast=\"auto\">La investigaci\u00f3n, en conjunto, le tom\u00f3 pr\u00e1cticamente todo el curso del progr<\/span><span data-contrast=\"auto\">ama educativo (alrededor de cuatro a\u00f1os) y parti\u00f3<\/span><span data-contrast=\"auto\"> de<\/span> <span data-contrast=\"auto\">la <\/span><span data-contrast=\"auto\">experiencia educativa <\/span><span data-contrast=\"auto\">Seminario de Investigaci\u00f3n I<\/span><span data-contrast=\"auto\">; <\/span><span data-contrast=\"auto\">ah\u00ed<\/span><span data-contrast=\"auto\"> plante<\/span><span data-contrast=\"auto\">\u00f3<\/span><span data-contrast=\"auto\"> la posibilidad de llevar a cabo un reconocimiento de superficie, <\/span><span data-contrast=\"auto\">cuya<\/span><span data-contrast=\"auto\"> intenci\u00f3n fue identificar<\/span><span data-contrast=\"auto\">, delimitar y obtener evidencias culturales de <\/span><span data-contrast=\"auto\">\u00e1reas de actividad humana<\/span><span data-contrast=\"auto\">.<\/span><span data-ccp-props=\"{}\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span data-contrast=\"auto\">\u00a0<\/span><span data-contrast=\"auto\">\u201c<\/span><span data-contrast=\"auto\">D<\/span><span data-contrast=\"auto\">e esta manera se report\u00f3 y se realiz\u00f3 <\/span><span data-contrast=\"auto\">con gran detalle <\/span><span data-contrast=\"auto\">un plano del sitio arqueol\u00f3gic<\/span><span data-contrast=\"auto\">o<\/span><span data-contrast=\"auto\">, donde se identificaron diferentes \u00e1reas de actividad<\/span><span data-contrast=\"auto\">,<\/span><span data-contrast=\"auto\"> por ejemplo<\/span><span data-contrast=\"auto\">:<\/span><span data-contrast=\"auto\"> administrativas, c\u00edvico-religiosas, habitacionales<\/span><span data-contrast=\"auto\">,<\/span><span data-contrast=\"auto\"> entre otras<\/span><span data-contrast=\"auto\">.\u201d<\/span><\/p>\n<p><b><span data-contrast=\"auto\">El \u00fanico puerto en la regi\u00f3n<\/span><\/b><span data-ccp-props=\"{}\"><br \/>\n<\/span><span data-contrast=\"auto\">Amayrani p<\/span><span data-contrast=\"auto\">recis\u00f3 que dentro del \u00e1rea que contempla el <\/span><span data-contrast=\"auto\">p<\/span><span data-contrast=\"auto\">royecto <\/span><span data-contrast=\"auto\">a<\/span><span data-contrast=\"auto\">rqueol\u00f3gico <\/span><span data-contrast=\"auto\">r\u00edo Los Pescados se tienen 14 sitios<\/span><span data-contrast=\"auto\"> arqueol\u00f3gicos<\/span><span data-contrast=\"auto\"> registrados<\/span><span data-contrast=\"auto\">,<\/span> <span data-contrast=\"auto\">en los que<\/span><span data-contrast=\"auto\"> han <\/span><span data-contrast=\"auto\">identificado<\/span> <span data-contrast=\"auto\">artefactos elaborados <\/span><span data-contrast=\"auto\">con<\/span><span data-contrast=\"auto\"> material<\/span> <span data-contrast=\"auto\">que n<\/span><span data-contrast=\"auto\">o <\/span><span data-contrast=\"auto\">se encuentra en<\/span> <span data-contrast=\"auto\">la regi\u00f3n, como la obsidiana <\/span><span data-contrast=\"auto\">proveniente de l<\/span><span data-contrast=\"auto\">as<\/span><span data-contrast=\"auto\"> canteras<\/span><span data-contrast=\"auto\"> de <\/span><span data-contrast=\"auto\">Oyameles, <\/span><span data-contrast=\"auto\">ubicadas en el estado de <\/span><span data-contrast=\"auto\">Puebla<\/span><span data-contrast=\"auto\">,<\/span><span data-contrast=\"auto\"> y las<\/span><span data-contrast=\"auto\"> localizadas en las<\/span><span data-contrast=\"auto\"> faldas del Pico de Orizaba<\/span><span data-contrast=\"auto\">.<\/span><span data-ccp-props=\"{}\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span data-contrast=\"auto\">Por ello el planteamiento<\/span> <span data-contrast=\"auto\">gir<\/span><span data-contrast=\"auto\">\u00f3<\/span> <span data-contrast=\"auto\">bajo<\/span> <span data-contrast=\"auto\">la idea de una red de comercio y contacto aprovechando la corriente fluvial que <\/span><span data-contrast=\"auto\">des<\/span><span data-contrast=\"auto\">c<\/span><span data-contrast=\"auto\">iende<\/span><span data-contrast=\"auto\"> desde la Sierra Madre <\/span><span data-contrast=\"auto\">O<\/span><span data-contrast=\"auto\">riental y desemboca en las llanuras costera<\/span><span data-contrast=\"auto\">s<\/span> <span data-contrast=\"auto\">\u2013<\/span><span data-contrast=\"auto\">en<\/span><span data-contrast=\"auto\"> lo que hoy conocemos como <\/span><span data-contrast=\"auto\">La Antigua<\/span><span data-contrast=\"auto\">.<\/span><span data-ccp-props=\"{&quot;335559731&quot;:708}\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span data-contrast=\"auto\">\u201cDe todos los sitios que se han <\/span><span data-contrast=\"auto\">reconoc<\/span><span data-contrast=\"auto\">ido en la cuenca<\/span><span data-contrast=\"auto\"> media<\/span><span data-contrast=\"auto\">, <\/span><span data-contrast=\"auto\">el <\/span><span data-contrast=\"auto\">Apazapan I es el \u00fanico que cuenta con <\/span><span data-contrast=\"auto\">un puerto<\/span><span data-contrast=\"auto\"> ribere\u00f1o<\/span><span data-contrast=\"auto\">\u201d<\/span><span data-contrast=\"auto\">, insisti\u00f3.<\/span><span data-ccp-props=\"{&quot;335559731&quot;:708}\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span data-contrast=\"auto\">La univer<\/span><span data-contrast=\"auto\">sitaria hizo hincapi\u00e9 <\/span><span data-contrast=\"auto\">en <\/span><span data-contrast=\"auto\">que el prop\u00f3sito de su investigaci\u00f3n fue <\/span><span data-contrast=\"auto\">precisar<\/span><span data-contrast=\"auto\"> el \u00e1rea dedicada a la navegaci\u00f3n<\/span><span data-contrast=\"auto\"> y demostrar las implicaciones<\/span><span data-contrast=\"auto\"> culturales y sociales<\/span><span data-contrast=\"auto\"> de contar<\/span><span data-contrast=\"auto\"> con un puerto.<\/span> <span data-contrast=\"auto\">L<\/span><span data-contrast=\"auto\">o <\/span><span data-contrast=\"auto\">que <\/span><span data-contrast=\"auto\">a\u00fan est\u00e1 pendiente es el hallazgo de <\/span><span data-contrast=\"auto\">tecnolog\u00eda<\/span><span data-contrast=\"auto\">,<\/span> <span data-contrast=\"auto\">artefactos o herramientas utilizadas <\/span><span data-contrast=\"auto\">para<\/span> <span data-contrast=\"auto\">navegar<\/span><span data-contrast=\"auto\">. En el caso de las <\/span><span data-contrast=\"auto\">canoas, advirti\u00f3 que <\/span><span data-contrast=\"auto\">es dif\u00edcil<\/span> <span data-contrast=\"auto\">la <\/span><span data-contrast=\"auto\">posib<\/span><span data-contrast=\"auto\">ilidad de <\/span><span data-contrast=\"auto\">su localizaci\u00f3n, toda vez que se elaboraban de materiales perecederos<\/span><span data-contrast=\"auto\">.<\/span><span data-ccp-props=\"{}\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span data-contrast=\"auto\">\u201cQueda para investigaciones futuras la excavaci\u00f3n dentro del canal de <\/span><span data-contrast=\"auto\">navegaci\u00f3n<\/span><span data-contrast=\"auto\">, es decir, en el \u00e1rea portuaria, para encontrar <\/span><span data-contrast=\"auto\">evidencias que enriquezcan y den <\/span><span data-contrast=\"auto\">cuenta <\/span><span data-contrast=\"auto\">de<\/span><span data-contrast=\"auto\"> la <\/span><span data-contrast=\"auto\">pr\u00e1ctica de <\/span><span data-contrast=\"auto\">navegaci\u00f3n<\/span><span data-contrast=\"auto\"> entre los pueblos p<\/span><span data-contrast=\"auto\">recolombino<\/span><span data-contrast=\"auto\">s<\/span><span data-contrast=\"auto\">.\u201d<\/span><span data-ccp-props=\"{}\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span data-contrast=\"auto\">En su momento, cit\u00f3, <\/span><span data-contrast=\"auto\">es muy probable que desde tal asentamiento se ejerc\u00eda comercio local con <\/span><span data-contrast=\"auto\">los sitios arqueol\u00f3gicos <\/span><span data-contrast=\"auto\">hoy llamados<\/span><span data-contrast=\"auto\"> Paso Lim\u00f3n, Agua Caliente, El Bejuco, Las Abejas, Xotla<\/span><span data-contrast=\"auto\">,<\/span><span data-contrast=\"auto\"> entre <\/span><span data-contrast=\"auto\">otros.<\/span><span data-ccp-props=\"{}\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span data-contrast=\"auto\">Por s<\/span><span data-contrast=\"auto\">i<\/span><span data-contrast=\"auto\"> fuera poco, <\/span><span data-contrast=\"auto\">hasta donde <\/span><span data-contrast=\"auto\">se tiene<\/span><span data-contrast=\"auto\"> conocimiento<\/span><span data-contrast=\"auto\">,<\/span> <span data-contrast=\"auto\">no h<\/span><span data-contrast=\"auto\">ay<\/span><span data-contrast=\"auto\"> report<\/span><span data-contrast=\"auto\">e de<\/span><span data-contrast=\"auto\"> la existencia o restos de otros puertos ribere\u00f1o<\/span><span data-contrast=\"auto\">s<\/span><span data-contrast=\"auto\"> en las cuencas cercanas<\/span><span data-contrast=\"auto\"> \u2013<\/span><span data-contrast=\"auto\">la del Cazones, Actopan<\/span> <span data-contrast=\"auto\">o Jamapa<\/span><span data-contrast=\"auto\">\u2013<\/span><span data-contrast=\"auto\">. Ello<\/span> <span data-contrast=\"auto\">le permite plantear que Apazapan <\/span><span data-contrast=\"auto\">I <\/span><span data-contrast=\"auto\">es<\/span><span data-contrast=\"auto\"> el \u00fanico sitio <\/span><span data-contrast=\"auto\">arqueol\u00f3gico reportado y reconocido arqueol\u00f3gicamente que muestra evidencias asociadas a la pr\u00e1ctica de la navegaci\u00f3n,<\/span> <span data-contrast=\"auto\">que cont\u00f3 con un puerto ribere\u00f1o<\/span><span data-contrast=\"auto\"> y sugerir que \u201ccontrol\u00f3 y ejerci\u00f3 un poder <\/span><span data-contrast=\"auto\">de comunicaci\u00f3n, comercio<\/span><span data-contrast=\"auto\">, <\/span><span data-contrast=\"auto\">pol\u00edtica<\/span><span data-contrast=\"auto\"> y de relaciones sociales<\/span><span data-contrast=\"auto\"> a nivel local<\/span> <span data-contrast=\"auto\">y regional<\/span><span data-contrast=\"auto\">\u201d.<\/span><span data-ccp-props=\"{}\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span data-contrast=\"auto\">Sumado a ello, est\u00e1 la probabilidad <\/span><span data-contrast=\"auto\">de que mantuviera al<\/span><span data-contrast=\"auto\">ia<\/span><span data-contrast=\"auto\">nzas<\/span><span data-contrast=\"auto\"> con otros asentamientos, <\/span><span data-contrast=\"auto\">tanto de <\/span><span data-contrast=\"auto\">las monta\u00f1as subtropicales<\/span> <span data-contrast=\"auto\">como del altiplano central y <\/span><span data-contrast=\"auto\">las <\/span><span data-contrast=\"auto\">llanuras costeras.<\/span><span data-ccp-props=\"{}\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span data-contrast=\"auto\">De acuerdo con las investigaciones de Amayrani, el puerto y el <\/span><span data-contrast=\"auto\">sitio fue ocupado en el p<\/span><span data-contrast=\"auto\">eriodo <\/span><span data-contrast=\"auto\">c<\/span><span data-contrast=\"auto\">l\u00e1sico (<\/span><span data-contrast=\"auto\">200 d.C. a 900 d. C.<\/span><span data-contrast=\"auto\">), por lo que en la \u00e9poca del contacto con los espa\u00f1oles ya estaba deshabitado el antiguo asentamiento humano.<\/span><span data-ccp-props=\"{}\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span data-contrast=\"auto\">Los <\/span><span data-contrast=\"auto\">sinodales<\/span><span data-contrast=\"auto\"> de esta investigaci\u00f3n<\/span> <span data-contrast=\"auto\">son<\/span> <span data-contrast=\"auto\">Roberto Lunag<\/span><span data-contrast=\"auto\">\u00f3<\/span><span data-contrast=\"auto\">mez<\/span><span data-contrast=\"auto\"> y<\/span> <span data-contrast=\"auto\">Se<\/span><span data-contrast=\"auto\">r<\/span><span data-contrast=\"auto\">gio V\u00e1zquez<\/span><span data-contrast=\"auto\">, y<\/span> <span data-contrast=\"auto\">ser\u00e1 presentad<\/span><span data-contrast=\"auto\">a<\/span><span data-contrast=\"auto\"> en calidad de trabajo recepciona<\/span><span data-contrast=\"auto\">l de forma virtual en el presente mes.<\/span><span data-ccp-props=\"{}\">\u00a0<\/span><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>La estudiante de Antropolog\u00eda realiza la tesis \u201cNavegaci\u00f3n e infraestructura de un puerto ribere\u00f1o en la cuenca media del r\u00edo Huitzilapan-Los Pescados, Veracruz\u201d <\/p>\n","protected":false},"author":1775,"featured_media":87234,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[61],"tags":[],"class_list":["post-87231","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-banner"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.uv.mx\/prensa\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/87231","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.uv.mx\/prensa\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.uv.mx\/prensa\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.uv.mx\/prensa\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1775"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.uv.mx\/prensa\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=87231"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.uv.mx\/prensa\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/87231\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.uv.mx\/prensa\/wp-json\/wp\/v2\/media\/87234"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.uv.mx\/prensa\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=87231"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.uv.mx\/prensa\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=87231"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.uv.mx\/prensa\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=87231"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}