{"id":85588,"date":"2020-07-06T12:57:13","date_gmt":"2020-07-06T17:57:13","guid":{"rendered":"https:\/\/www.uv.mx\/prensa\/?p=85588"},"modified":"2020-07-06T12:57:13","modified_gmt":"2020-07-06T17:57:13","slug":"mesoamerica-fue-la-meca-de-la-obsidiana-arqueologos","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.uv.mx\/prensa\/general\/mesoamerica-fue-la-meca-de-la-obsidiana-arqueologos\/","title":{"rendered":"Mesoam\u00e9rica fue la meca de la obsidiana: arque\u00f3logos\u00a0"},"content":{"rendered":"<ul>\n<li data-leveltext=\"\uf0b7\" data-font=\"Symbol\" data-listid=\"1\" data-aria-posinset=\"1\" data-aria-level=\"1\"><i><span data-contrast=\"auto\">Pese a su importancia, no se<\/span><\/i><i><span data-contrast=\"auto\"> apoya<\/span><\/i><i><span data-contrast=\"auto\"> el estudio de la l\u00edtica en <\/span><\/i><i><span data-contrast=\"auto\">el pa\u00eds; \u201cno sabemos nada del pedernal\u201d, <\/span><\/i><i><span data-contrast=\"auto\">se\u00f1alaron durante el <\/span><\/i><i><span data-contrast=\"auto\">Webinario Internacional de Arqueolog\u00eda<\/span><\/i><span data-ccp-props=\"{&quot;134233279&quot;:true}\">\u00a0<\/span><\/li>\n<\/ul>\n<p><span data-ccp-props=\"{}\">\u00a0<\/span><\/p>\n<div id=\"attachment_85589\" style=\"width: 732px\" class=\"wp-caption aligncenter\"><a href=\"https:\/\/www.uv.mx\/prensa\/files\/2020\/07\/030720-KARINA-WIA-VI.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" aria-describedby=\"caption-attachment-85589\" class=\"size-full wp-image-85589\" src=\"https:\/\/www.uv.mx\/prensa\/files\/2020\/07\/030720-KARINA-WIA-VI.jpg\" alt=\"\" width=\"722\" height=\"398\" srcset=\"https:\/\/www.uv.mx\/prensa\/files\/2020\/07\/030720-KARINA-WIA-VI.jpg 722w, https:\/\/www.uv.mx\/prensa\/files\/2020\/07\/030720-KARINA-WIA-VI-300x165.jpg 300w\" sizes=\"auto, (max-width: 722px) 100vw, 722px\" \/><\/a><p id=\"caption-attachment-85589\" class=\"wp-caption-text\">David Carballo en su intervenci\u00f3n<\/p><\/div>\n<p><span data-ccp-props=\"{}\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><b><i><span data-contrast=\"auto\">Karina de la Paz Reyes D\u00edaz<\/span><\/i><\/b><span data-ccp-props=\"{}\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p><b><i><span data-contrast=\"auto\">0<\/span><\/i><\/b><b><i><span data-contrast=\"auto\">6<\/span><\/i><\/b><b><i><span data-contrast=\"auto\">\/07\/2020, Xalapa, <\/span><\/i><\/b><b><i><span data-contrast=\"auto\">Ver.-<\/span><\/i><\/b> <span data-contrast=\"auto\">\u201cUso y control de la obsidiana en Mesoam\u00e9rica\u201d<\/span><span data-contrast=\"auto\">, el instrumental base <\/span><span data-contrast=\"auto\">d<\/span><span data-contrast=\"auto\">e las antiguas<\/span><span data-contrast=\"auto\"> sociedad<\/span><span data-contrast=\"auto\">es<\/span><span data-contrast=\"auto\"> de esa regi\u00f3n<\/span><span data-contrast=\"auto\"> para la vida cotidiana, guerras,<\/span><span data-contrast=\"auto\"> culto<\/span><span data-contrast=\"auto\">, <\/span><span data-contrast=\"auto\">religi\u00f3n,<\/span><span data-contrast=\"auto\"> rituales, ofrendas <\/span><span data-contrast=\"auto\">y m\u00e1s<\/span><span data-contrast=\"auto\">, <\/span><span data-contrast=\"auto\">fue el tema <\/span><span data-contrast=\"auto\">central de<\/span><span data-contrast=\"auto\"> la sexta sesi\u00f3n del Webinario Internacional de Arqueolog\u00eda (WIA), organizado por la Universidad Veracruzana (UV) a trav\u00e9s del cuerpo acad\u00e9mico (CA) Arqueol<\/span><span data-contrast=\"auto\">og\u00eda del Paisaje y Cosmovisi\u00f3n.<\/span><span data-ccp-props=\"{}\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span data-contrast=\"auto\">El conversatorio<\/span> <span data-contrast=\"auto\">se desarroll\u00f3 el <\/span><span data-contrast=\"auto\">2 de juli<\/span><span data-contrast=\"auto\">o <\/span><span data-contrast=\"auto\">por las plataformas <\/span><i><span data-contrast=\"auto\">Facebook<\/span><\/i><span data-contrast=\"auto\"> y <\/span><i><span data-contrast=\"auto\">Zoom<\/span><\/i><span data-contrast=\"auto\">. <\/span><span data-contrast=\"auto\">P<\/span><span data-contrast=\"auto\">articiparon <\/span><span data-contrast=\"auto\">Alejandro Pastrana, director de Estudios Arqueol\u00f3gicos del Instituto Nacional de Antropolog\u00eda e Historia (INAH)<\/span><span data-contrast=\"auto\">; <\/span><span data-contrast=\"auto\">Charles Knigth, del Departamento de Antropolog\u00eda de la Universidad de Vermont, Estados Unidos, y David Carballo, de la Universidad de Boston.<\/span><span data-ccp-props=\"{&quot;335559731&quot;:708}\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span data-contrast=\"auto\">El inter\u00e9s del auditorio fue notorio <\/span><span data-contrast=\"auto\">dada<\/span><span data-contrast=\"auto\"> la cantidad de pregunta<\/span><span data-contrast=\"auto\">s <\/span><span data-contrast=\"auto\">planteadas a los ponentes<\/span><span data-contrast=\"auto\"> despu\u00e9s de<\/span> <span data-contrast=\"auto\">presentar<\/span><span data-contrast=\"auto\"> sus temas espec\u00edficos, por ello la sesi\u00f3n <\/span><span data-contrast=\"auto\">fue <\/span><span data-contrast=\"auto\">de <\/span><span data-contrast=\"auto\">alrededor de dos horas y media y no descartaron una segunda <\/span><span data-contrast=\"auto\">charla sobre el tema, pues muchas inquietudes y comentarios se quedaron en el tintero.<\/span><span data-ccp-props=\"{&quot;335559731&quot;:708}\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span data-contrast=\"auto\">David Carballo<\/span><span data-contrast=\"auto\"> retom\u00f3 el comentario de <\/span><span data-contrast=\"auto\">Alejandro Pastrana, en e<\/span><span data-contrast=\"auto\">l <\/span><span data-contrast=\"auto\">sentido de que son muchos los <\/span><span data-contrast=\"auto\">investigadores <\/span><span data-contrast=\"auto\">extranjeros<\/span><span data-contrast=\"auto\"> y pocos los mexicanos abocados<\/span> <span data-contrast=\"auto\">al<\/span><span data-contrast=\"auto\"> estudio de la obsidiana <\/span><span data-contrast=\"auto\">en <\/span><span data-contrast=\"auto\">Mesoam\u00e9rica<\/span><span data-contrast=\"auto\">: \u201cLlegamos desde Estados Unidos, de Francia<\/span><span data-contrast=\"auto\"> y de otros lugares, en esos pa\u00edses no hay <\/span><span data-contrast=\"auto\">las ruinas de tama\u00f1o tan impresionante como en M\u00e9xico<\/span><span data-contrast=\"auto\">\u201d<\/span><span data-contrast=\"auto\">, admiti\u00f3.<\/span><span data-ccp-props=\"{&quot;335559731&quot;:708}\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span data-contrast=\"auto\">Pero cit\u00f3 el<\/span><span data-contrast=\"auto\"> inter\u00e9s en el tema<\/span><span data-contrast=\"auto\"> por profesionales o arque\u00f3logos en ciernes<\/span><span data-contrast=\"auto\"> del pa\u00eds<\/span><span data-contrast=\"auto\">, <\/span><span data-contrast=\"auto\">pues fueron muchas <\/span><span data-contrast=\"auto\">las<\/span><span data-contrast=\"auto\"> preguntas que recibieron<\/span><span data-contrast=\"auto\"> en el conversato<\/span><span data-contrast=\"auto\">rio<\/span> <span data-contrast=\"auto\">\u2013<\/span><span data-contrast=\"auto\">algunas tambi\u00e9n eran de personas extranjeras<\/span><span data-contrast=\"auto\">\u2013<\/span><span data-contrast=\"auto\">,<\/span><span data-contrast=\"auto\"> y dese\u00f3 el inicio de una generaci\u00f3n abocada al estudio de<\/span><span data-contrast=\"auto\"> la<\/span><span data-contrast=\"auto\"> l\u00edtica en <\/span><span data-contrast=\"auto\">M\u00e9xico<\/span><span data-contrast=\"auto\">.<\/span><span data-ccp-props=\"{&quot;335559731&quot;:708}\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span data-contrast=\"auto\">Pastrana<\/span><span data-contrast=\"auto\">,<\/span><span data-contrast=\"auto\"> por su parte,<\/span><span data-contrast=\"auto\"> subray\u00f3 que en la <\/span><span data-contrast=\"auto\">evoluci\u00f3n <\/span><span data-contrast=\"auto\">de<\/span><span data-contrast=\"auto\">l ser humano<\/span><span data-contrast=\"auto\"> siempre que<\/span><span data-contrast=\"auto\"> \u00e9ste<\/span> <span data-contrast=\"auto\">encontr\u00f3<\/span> <span data-contrast=\"auto\">obsidiana la <\/span><span data-contrast=\"auto\">us\u00f3<\/span><span data-contrast=\"auto\">;<\/span><span data-contrast=\"auto\"> sin embargo, \u201cposiblemente Mesoam\u00e9rica <\/span><span data-contrast=\"auto\">es e<\/span><span data-contrast=\"auto\">l lugar <\/span><span data-contrast=\"auto\">del mundo donde m\u00e1s tiempo y de manera m\u00e1s intensiva <\/span><span data-contrast=\"auto\">y diversificada se utiliz\u00f3 la obsidiana\u201d.<\/span><span data-ccp-props=\"{&quot;335559731&quot;:708}\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span data-contrast=\"auto\">Es m\u00e1s, dijo, como fen\u00f3meno hist\u00f3rico en ning\u00fan lugar del mundo <\/span><span data-contrast=\"auto\">se explot\u00f3, trabaj\u00f3, distribuy\u00f3 y utiliz\u00f3 <\/span><span data-contrast=\"auto\">durante tanto tiempo.<\/span><span data-ccp-props=\"{&quot;335559731&quot;:708}\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span data-contrast=\"auto\">Cit\u00f3<\/span> <span data-contrast=\"auto\">las grandes <\/span><span data-contrast=\"auto\">civilizaciones de <\/span><span data-contrast=\"auto\">Mesopotami<\/span><span data-contrast=\"auto\">a<\/span><span data-contrast=\"auto\">, <\/span><span data-contrast=\"auto\">Grecia <\/span><span data-contrast=\"auto\">y<\/span> <span data-contrast=\"auto\">Egip<\/span><span data-contrast=\"auto\">to, cuando descubr<\/span><span data-contrast=\"auto\">ieron<\/span><span data-contrast=\"auto\"> los metales<\/span> <span data-contrast=\"auto\">no abandonaron <\/span><span data-contrast=\"auto\">la obsidiana<\/span><span data-contrast=\"auto\">,<\/span> <span data-contrast=\"auto\">pero s\u00ed <\/span><span data-contrast=\"auto\">qued\u00f3 como un material semiprecioso<\/span><span data-contrast=\"auto\">.<\/span><span data-ccp-props=\"{&quot;335559731&quot;:708}\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span data-contrast=\"auto\">Por el contrario, <\/span><span data-contrast=\"auto\">dijo, <\/span><span data-contrast=\"auto\">en Mesoam\u00e9rica<\/span><span data-contrast=\"auto\"> se trat\u00f3 de algo especial y si <\/span><span data-contrast=\"auto\">el n\u00famero de <\/span><span data-contrast=\"auto\">investigadores <\/span><span data-contrast=\"auto\">nacionales en la materia no corresponde a la importancia que tuvo, <\/span><span data-contrast=\"auto\">\u201c<\/span><span data-contrast=\"auto\">porque Mesoam\u00e9rica fue algo as\u00ed como la me<\/span><span data-contrast=\"auto\">ca<\/span><span data-contrast=\"auto\"> de la obsidiana\u201d,<\/span><span data-contrast=\"auto\"> es por la falta de respaldo institucional<\/span><span data-contrast=\"auto\">.<\/span><span data-ccp-props=\"{&quot;335559731&quot;:708}\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span data-contrast=\"auto\">\u201cLas instituciones no aseguran a los estudiantes y profesionistas <\/span><span data-contrast=\"auto\">que puedan trabajar sobre el mismo tema durante mucho tiempo<\/span><span data-contrast=\"auto\">. Yo he tenido <\/span><span data-contrast=\"auto\">esa <\/span><span data-contrast=\"auto\">suerte y gracias al INAH mi proyecto<\/span> <span data-contrast=\"auto\">\u2013<\/span><span data-contrast=\"auto\">\u201cEstudio de yacimientos de obsidiana\u201d<\/span><span data-contrast=\"auto\">\u2013<\/span><span data-contrast=\"auto\"> este a\u00f1o cumple 40<\/span><span data-contrast=\"auto\">, en parte por necio<\/span><span data-contrast=\"auto\">.\u201d<\/span><span data-ccp-props=\"{&quot;335559731&quot;:708}\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span data-contrast=\"auto\">Sin embargo, <\/span><span data-contrast=\"auto\">consider\u00f3 que <\/span><span data-contrast=\"auto\">en <\/span><span data-contrast=\"auto\">la zona que estudia,<\/span><span data-contrast=\"auto\"> la Sierra de las <\/span><span data-contrast=\"auto\">N<\/span><span data-contrast=\"auto\">avajas <\/span><span data-contrast=\"auto\">en Hidalgo<\/span><span data-contrast=\"auto\">, dada su importancia<\/span><span data-contrast=\"auto\">,<\/span><span data-contrast=\"auto\"> deber\u00eda estar un vasto equipo<\/span><span data-contrast=\"auto\"> de profesionales<\/span><span data-contrast=\"auto\"> desarrollando investigaci\u00f3n<\/span><span data-contrast=\"auto\">.<\/span><span data-ccp-props=\"{&quot;335559731&quot;:708}\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span data-contrast=\"auto\">\u201cSignifica que Teotihuac\u00e1n explot\u00f3 por 500 a\u00f1os, los toltecas 200 o 300<\/span><span data-contrast=\"auto\">, luego la primera Triple Alianza y la segunda, y se explot\u00f3 hasta el siglo <\/span><span data-contrast=\"auto\">XVII, XVIII<\/span><span data-contrast=\"auto\">,<\/span><span data-contrast=\"auto\"> y se sigui\u00f3 utilizando<\/span><span data-contrast=\"auto\">.<\/span><span data-contrast=\"auto\">\u201d<\/span><span data-ccp-props=\"{&quot;335559731&quot;:708}\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span data-contrast=\"auto\">Es decir, la <\/span><span data-contrast=\"auto\">obsidiana sigui\u00f3 utiliz\u00e1ndose en la Colonia durante mucho tiempo, <\/span><span data-contrast=\"auto\">insisti\u00f3<\/span><span data-contrast=\"auto\">, <\/span><span data-contrast=\"auto\">porque los espa\u00f1oles no quer\u00edan <\/span><span data-contrast=\"auto\">ense\u00f1arles<\/span><span data-contrast=\"auto\"> a<\/span><span data-contrast=\"auto\"> los ind\u00edgenas a producir metal<\/span> <span data-contrast=\"auto\">pues <\/span><span data-contrast=\"auto\">ten\u00edan miedo<\/span> <span data-contrast=\"auto\">de <\/span><span data-contrast=\"auto\">que hicieran armas y se revelaran.<\/span><span data-ccp-props=\"{&quot;335559731&quot;:708}\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span data-contrast=\"auto\">\u201cLa obsidiana<\/span><span data-contrast=\"auto\">,<\/span><span data-contrast=\"auto\"> por lo menos<\/span><span data-contrast=\"auto\">,<\/span><span data-contrast=\"auto\"> se sigui\u00f3 utilizando <\/span><span data-contrast=\"auto\">en el centro de Mesoam\u00e9rica \u2013<\/span><span data-contrast=\"auto\">para asuntos pr\u00e1cticos<\/span><span data-contrast=\"auto\">\u2013<\/span> <span data-contrast=\"auto\">hasta <\/span><span data-contrast=\"auto\">los<\/span><span data-contrast=\"auto\"> siglo<\/span><span data-contrast=\"auto\">s<\/span><span data-contrast=\"auto\"> XVII-XVIII, pero <\/span><span data-contrast=\"auto\">en<\/span><span data-contrast=\"auto\"> rituales<\/span><span data-contrast=\"auto\">, <\/span><span data-contrast=\"auto\">cultos, de brujer\u00eda \u2013<\/span><span data-contrast=\"auto\">hay relatos en oficios de la Santa Inquisici\u00f3n<\/span><span data-contrast=\"auto\">\u2013<\/span><span data-contrast=\"auto\"> yo creo que nunca se ha dejado de utilizar.\u201d<\/span><span data-ccp-props=\"{&quot;335559731&quot;:708}\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span data-contrast=\"auto\">Charles Knigth<\/span> <span data-contrast=\"auto\">tambi\u00e9n encamin\u00f3 un mensaje <\/span><span data-contrast=\"auto\">a los estudiantes de <\/span><span data-contrast=\"auto\">A<\/span><span data-contrast=\"auto\">rqueol<\/span><span data-contrast=\"auto\">og\u00eda <\/span><span data-contrast=\"auto\">cuyo inter\u00e9s espec\u00edfico es la obsidiana<\/span><span data-contrast=\"auto\">: \u201cPor lo menos en M\u00e9xico, ese inter\u00e9s por la l\u00edtica <\/span><span data-contrast=\"auto\">no termina <\/span><span data-contrast=\"auto\">en<\/span><span data-contrast=\"auto\"> la obsidiana; no sabemos mucho de \u00e9sta, pero sabemos m\u00e1s poco <\/span><span data-contrast=\"auto\">del pedernal y se us\u00f3, por ejemplo en el Sur de <\/span><span data-contrast=\"auto\">Veracruz.<\/span><span data-contrast=\"auto\"> No <\/span><span data-contrast=\"auto\">sabemos nada del pedernal, los yacimientos<\/span><span data-contrast=\"auto\">,<\/span><span data-contrast=\"auto\"> de d\u00f3nde viene<\/span><span data-contrast=\"auto\">. \u00a1Nada!<\/span><span data-contrast=\"auto\">\u201d<\/span><span data-contrast=\"auto\">, y tambi\u00e9n tuvo su importancia y uso entre las antiguas <\/span><span data-contrast=\"auto\">sociedades.<\/span><span data-ccp-props=\"{&quot;335559731&quot;:708}\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span data-ccp-props=\"{}\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p><b><span data-contrast=\"auto\">De <\/span><\/b><b><span data-contrast=\"auto\">control, ta<\/span><\/b><b><span data-contrast=\"auto\">lleres y conocimiento geol\u00f3gico<\/span><\/b><span data-ccp-props=\"{}\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span data-contrast=\"auto\">Como parte de sus presentaciones, <\/span><span data-contrast=\"auto\">Charles Knigth<\/span><span data-contrast=\"auto\"> habl\u00f3 del <\/span><span data-contrast=\"auto\">\u201cProyecto arqueol\u00f3gico Zaragoza <\/span><span data-contrast=\"auto\">Oyameles, Puebla, <\/span><span data-contrast=\"auto\">M\u00e9xico<\/span><span data-contrast=\"auto\">\u201d<\/span><span data-contrast=\"auto\"> que \u00e9l dirige.<\/span> <span data-contrast=\"auto\">C<\/span><span data-contrast=\"auto\">oncretamente<\/span><span data-contrast=\"auto\">,<\/span> <span data-contrast=\"auto\">de la relaci\u00f3n <\/span><span data-contrast=\"auto\">de este yacimiento de obsidiana y la<\/span><span data-contrast=\"auto\"> antigua<\/span> <span data-contrast=\"auto\">ciudad de Cantona<\/span><span data-contrast=\"auto\">, as\u00ed como<\/span><span data-contrast=\"auto\"> de los resultados de las dos \u00faltimas temporadas de campo.<\/span><span data-ccp-props=\"{}\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span data-contrast=\"auto\">\u201c<\/span><span data-contrast=\"auto\">T<\/span><span data-contrast=\"auto\">engo la idea <\/span><span data-contrast=\"auto\">de que en Zaragoza Oyameles se estaban fabricando navajas<\/span><span data-contrast=\"auto\"> muy grandes para el consumo del centro ceremonial <\/span><span data-contrast=\"auto\">de Cantona, para el sacrificio, pero no era muy com\u00fan. Pienso que s\u00f3lo unos talleres estaban fabricando<\/span><span data-contrast=\"auto\"> de esos macron\u00facleos<\/span><span data-contrast=\"auto\">.\u201d<\/span><span data-ccp-props=\"{&quot;335559731&quot;:708}\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span data-contrast=\"auto\">No obstante, <\/span><span data-contrast=\"auto\">en <\/span><span data-contrast=\"auto\">t\u00e9rminos generale<\/span><span data-contrast=\"auto\">s, dijo, todo parece indicar que no hab\u00eda <\/span><span data-contrast=\"auto\">control <\/span><span data-contrast=\"auto\">por parte de<\/span><span data-contrast=\"auto\"> Cantona<\/span><span data-contrast=\"auto\">, pues<\/span><span data-contrast=\"auto\"> no hay indicaciones de estructuras defensivas<\/span><span data-contrast=\"auto\"> o acceso restringido a los flujos de obsidiana identificados<\/span><span data-contrast=\"auto\">, tampoco se identificaron lazos fuertes<\/span> <span data-contrast=\"auto\">con aquella <\/span><span data-contrast=\"auto\">ciudad, a trav\u00e9s de la <\/span><span data-contrast=\"auto\">cer\u00e1mica<\/span><span data-contrast=\"auto\">,<\/span><span data-contrast=\"auto\"> por ejemplo.<\/span><span data-ccp-props=\"{&quot;335559731&quot;:708}\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span data-contrast=\"auto\">David Carballo<\/span><span data-contrast=\"auto\"> habl\u00f3 de Teotihuac\u00e1n y la obsidiana, su tema de investigaci\u00f3n por alrededor de 20 a\u00f1os<\/span><span data-contrast=\"auto\">. Espec\u00edficamente detall\u00f3 <\/span><span data-contrast=\"auto\">dos talleres<\/span> <span data-contrast=\"auto\">\u2013<\/span><span data-contrast=\"auto\">verificados a trav\u00e9s de excavaci\u00f3n<\/span><span data-contrast=\"auto\">\u2013<\/span><span data-contrast=\"auto\">, uno muy cer<\/span><span data-contrast=\"auto\">ca de la Pir\u00e1mide de la L<\/span><span data-contrast=\"auto\">una y otro en las afueras de la <\/span><span data-contrast=\"auto\">antigua <\/span><span data-contrast=\"auto\">ciudad<\/span><span data-contrast=\"auto\">, en e<\/span><span data-contrast=\"auto\">l <\/span><span data-contrast=\"auto\">barrio<\/span><span data-contrast=\"auto\"> de <\/span><span data-contrast=\"auto\">Tl<\/span><span data-contrast=\"auto\">ajinga<\/span><span data-contrast=\"auto\">, <\/span><span data-contrast=\"auto\">que est\u00e1 al sur del <\/span><span data-contrast=\"auto\">centro de <\/span><span data-contrast=\"auto\">poder<\/span><span data-contrast=\"auto\">.<\/span><span data-ccp-props=\"{&quot;335559731&quot;:708}\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span data-contrast=\"auto\">\u00a0<\/span><span data-contrast=\"auto\">El <\/span><span data-contrast=\"auto\">segundo<\/span><span data-contrast=\"auto\"> es una clara muestra <\/span><span data-contrast=\"auto\">de producci\u00f3n intensiva y de alta calidad, pero tambi\u00e9n <\/span><span data-contrast=\"auto\">con evidencia de aprendizaje y una gama de productos m\u00e1s utilitarios. <\/span><span data-contrast=\"auto\">E<\/span><span data-contrast=\"auto\">l primero<\/span><span data-contrast=\"auto\"> era<\/span><span data-contrast=\"auto\"> un<\/span><span data-contrast=\"auto\"> taller estatal, como producto de impuesto laboral, <\/span><span data-contrast=\"auto\">y<\/span><span data-contrast=\"auto\"> con<\/span><span data-contrast=\"auto\"> un enfoque en los medios f\u00edsicos (armas) y <\/span><span data-contrast=\"auto\">simb\u00f3licos de poder.<\/span><span data-ccp-props=\"{&quot;335559731&quot;:708}\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span data-contrast=\"auto\">Alejandro Pastrana<\/span><span data-contrast=\"auto\"> dio una vasta explicaci\u00f3n del uso de la obsidiana en Mesoam\u00e9rica<\/span><span data-contrast=\"auto\"> y en<\/span><span data-contrast=\"auto\"> particular<\/span><span data-contrast=\"auto\"> habl\u00f3 de <\/span><span data-contrast=\"auto\">la<\/span><span data-contrast=\"auto\"> Sierra de las N<\/span><span data-contrast=\"auto\">avajas<\/span><span data-contrast=\"auto\">,<\/span><span data-contrast=\"auto\"> un yacimiento geol\u00f3gicamente diferente.<\/span><span data-ccp-props=\"{&quot;335559731&quot;:708}\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span data-contrast=\"auto\">\u201c<\/span><span data-contrast=\"auto\">C<\/span><span data-contrast=\"auto\">reo que<\/span><span data-contrast=\"auto\"> es<\/span> <span data-contrast=\"auto\">un yacimiento que presenta la <\/span><span data-contrast=\"auto\">miner\u00eda m\u00e1s profunda en Mesoam\u00e9rica<\/span><span data-contrast=\"auto\">;<\/span> <span data-contrast=\"auto\">e<\/span><span data-contrast=\"auto\">s decir, fue necesario hacer miner\u00eda profunda para buscar la obsidiana <\/span><span data-contrast=\"auto\">y para encontrarla. <\/span><span data-contrast=\"auto\">Pero<\/span><span data-contrast=\"auto\">, la Sierra de l<\/span><span data-contrast=\"auto\">as N<\/span><span data-contrast=\"auto\">avajas es obsidiana verde.\u201d<\/span><span data-ccp-props=\"{&quot;335559731&quot;:708}\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span data-contrast=\"auto\">O sea<\/span><span data-contrast=\"auto\">, se trata tambi\u00e9n del \u00fanico yacimiento en Mesoam\u00e9rica de obsidiana verde<\/span><span data-contrast=\"auto\">, que fue explotado por las sociedades m\u00e1s poderosas del centro de M\u00e9xico<\/span><span data-contrast=\"auto\"> \u2013<\/span><span data-contrast=\"auto\">t<\/span><span data-contrast=\"auto\">eotihuacana, tolteca y azteca<\/span><span data-contrast=\"auto\">\u2013,<\/span> <span data-contrast=\"auto\">c<\/span><span data-contrast=\"auto\">uyo aprovechamiento en<\/span> <span data-contrast=\"auto\">forma, al parecer, lo <\/span><span data-contrast=\"auto\">inici\u00f3 Teotihuac\u00e1n.<\/span><span data-ccp-props=\"{&quot;335559731&quot;:708}\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span data-contrast=\"auto\">\u201cEn genera<\/span><span data-contrast=\"auto\">l<\/span><span data-contrast=\"auto\">,<\/span> <span data-contrast=\"auto\">la Sierra de las <\/span><span data-contrast=\"auto\">N<\/span><span data-contrast=\"auto\">avajas<\/span><span data-contrast=\"auto\"> posiblemente es el yacimiento que tiene la secuencia <\/span><span data-contrast=\"auto\">de explotaci\u00f3n m\u00e1s larga en <\/span><span data-contrast=\"auto\">Mesoam\u00e9rica, m\u00e1s intensa<\/span><span data-contrast=\"auto\"> y cuya obsidiana se distribuy\u00f3 ampliamente<\/span><span data-contrast=\"auto\">.\u201d<\/span><span data-ccp-props=\"{&quot;335559731&quot;:708}\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span data-contrast=\"auto\">La obsidiana fue importante en esta regi\u00f3n, <\/span><span data-contrast=\"auto\">remarc\u00f3, <\/span><span data-contrast=\"auto\">porque se trat\u00f3 de instrumento y materia prima<\/span><span data-contrast=\"auto\"> para <\/span><span data-contrast=\"auto\">escultura<\/span><span data-contrast=\"auto\">s y <\/span><span data-contrast=\"auto\">deidades, espejos<\/span><span data-contrast=\"auto\"> y dem\u00e1s.<\/span><span data-ccp-props=\"{&quot;335559731&quot;:708}\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span data-contrast=\"auto\">\u00c9sta y los anteriores conversatorios puede consul<\/span><span data-contrast=\"auto\">tarlos a detalle en el <\/span><i><span data-contrast=\"auto\">Facebook<\/span><\/i><span data-contrast=\"auto\">: <\/span><span data-contrast=\"auto\">WIA.UV<\/span><span data-ccp-props=\"{&quot;335559731&quot;:708}\">\u00a0<\/span><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Pese a su importancia, no se apoya el estudio de la l\u00edtica en el pa\u00eds, se\u00f1alaron participantes del Webinario Internacional de Arqueolog\u00eda\u00a0<\/p>\n<p>\u00a0<\/p>\n","protected":false},"author":1869,"featured_media":85589,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":["post-85588","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-general"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.uv.mx\/prensa\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/85588","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.uv.mx\/prensa\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.uv.mx\/prensa\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.uv.mx\/prensa\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1869"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.uv.mx\/prensa\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=85588"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.uv.mx\/prensa\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/85588\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.uv.mx\/prensa\/wp-json\/wp\/v2\/media\/85589"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.uv.mx\/prensa\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=85588"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.uv.mx\/prensa\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=85588"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.uv.mx\/prensa\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=85588"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}