{"id":79865,"date":"2020-02-01T08:00:13","date_gmt":"2020-02-01T14:00:13","guid":{"rendered":"https:\/\/www.uv.mx\/prensa\/?p=79865"},"modified":"2020-02-01T13:45:55","modified_gmt":"2020-02-01T19:45:55","slug":"universitarios-descubrieron-arte-rupestre-en-tenampa","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.uv.mx\/prensa\/reportaje\/universitarios-descubrieron-arte-rupestre-en-tenampa\/","title":{"rendered":"Universitarios descubrieron arte rupestre en Tenampa"},"content":{"rendered":"<ul>\n<li data-leveltext=\"\uf0b7\" data-font=\"Symbol\" data-listid=\"1\" data-aria-posinset=\"1\" data-aria-level=\"1\"><i><span data-contrast=\"auto\">Estudiantes de la Licenciatura en Arqueolog\u00eda, coordinados por el acad\u00e9mico Rodolfo Parra, hicieron el hallazgo en una barranca del municipio\u00a0<\/span><\/i><span data-ccp-props=\"{&quot;134233279&quot;:true,&quot;201341983&quot;:0,&quot;335559739&quot;:160,&quot;335559740&quot;:240}\">\u00a0<\/span><\/li>\n<\/ul>\n<div id=\"attachment_79714\" style=\"width: 732px\" class=\"wp-caption aligncenter\"><a href=\"https:\/\/www.uv.mx\/prensa\/files\/2020\/01\/280120-Tenampa1.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" aria-describedby=\"caption-attachment-79714\" class=\"size-full wp-image-79714\" src=\"https:\/\/www.uv.mx\/prensa\/files\/2020\/01\/280120-Tenampa1.jpg\" alt=\"\" width=\"722\" height=\"481\" srcset=\"https:\/\/www.uv.mx\/prensa\/files\/2020\/01\/280120-Tenampa1.jpg 722w, https:\/\/www.uv.mx\/prensa\/files\/2020\/01\/280120-Tenampa1-300x200.jpg 300w\" sizes=\"auto, (max-width: 722px) 100vw, 722px\" \/><\/a><p id=\"caption-attachment-79714\" class=\"wp-caption-text\">Aparentemente son manchas, el trabajo consiste en conocer lo que representan<\/p><\/div>\n<p><b><i><span data-contrast=\"auto\">Karina de la Paz Reyes D\u00edaz<\/span><\/i><\/b><span data-ccp-props=\"{&quot;134233279&quot;:true,&quot;201341983&quot;:0,&quot;335559739&quot;:160,&quot;335559740&quot;:240}\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p><b><i><span data-contrast=\"auto\">01<\/span><\/i><\/b><b><i><span data-contrast=\"auto\">\/0<\/span><\/i><\/b><b><i><span data-contrast=\"auto\">2<\/span><\/i><\/b><b><i><span data-contrast=\"auto\">\/2020, <\/span><\/i><\/b><b><i><span data-contrast=\"auto\">Tenampa<\/span><\/i><\/b><b><i><span data-contrast=\"auto\">, <\/span><\/i><\/b><b><i><span data-contrast=\"auto\">Ver.-<\/span><\/i><\/b> <span data-contrast=\"auto\">E<\/span><span data-contrast=\"auto\">studiante<\/span><span data-contrast=\"auto\">s<\/span><span data-contrast=\"auto\"> de la Licenciatura en Arqueolog\u00eda <\/span><span data-contrast=\"auto\">de la Universidad Veracruzana (UV) <\/span><span data-contrast=\"auto\">descubrieron arte rupestre en un abrigo rocoso ubicado<\/span><span data-contrast=\"auto\"> en<\/span><span data-contrast=\"auto\"> este municipio<\/span><span data-contrast=\"auto\">,<\/span> <span data-contrast=\"auto\">mientras realizaban pr\u00e1cticas de campo<\/span> <span data-contrast=\"auto\">como parte del Proyecto Arqueol\u00f3gico R\u00edo Los Pescados (PARP).<\/span><span data-ccp-props=\"{&quot;134233279&quot;:true,&quot;201341983&quot;:0,&quot;335559739&quot;:160,&quot;335559740&quot;:240}\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span data-contrast=\"auto\">Los 10 universitarios que participan en la d\u00e9cima temporada de campo del PARP, <\/span><span data-contrast=\"auto\">coordinados por el acad\u00e9mico Rodolfo Parra Ram\u00edrez, <\/span><span data-contrast=\"auto\">realizaron un trabajo arqueol\u00f3gico de prospecci\u00f3n, que les permiti\u00f3 registrar varios asentamientos prehisp\u00e1nicos<\/span><span data-contrast=\"auto\">.<\/span><span data-ccp-props=\"{&quot;134233279&quot;:true,&quot;201341983&quot;:0,&quot;335559731&quot;:708,&quot;335559739&quot;:160,&quot;335559740&quot;:240}\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span data-contrast=\"auto\">Tal es el caso de los sitios \u201cEl Cerrito de la caja de agua\u201d y \u201cEl Fort\u00edn\u201d, <\/span><span data-contrast=\"auto\">donde hallaron <\/span><span data-contrast=\"auto\">cer\u00e1mica precolombina y fragmentos de obsidiana proveniente de la regi\u00f3n y del altiplano, lo que permite plantear que<\/span> <span data-contrast=\"auto\">sus pobladores<\/span><span data-contrast=\"auto\"> tuvieron contacto con <\/span><span data-contrast=\"auto\">asentamientos<\/span><span data-contrast=\"auto\"> lejan<\/span><span data-contrast=\"auto\">o<\/span><span data-contrast=\"auto\">s.<\/span><span data-ccp-props=\"{&quot;134233279&quot;:true,&quot;201341983&quot;:0,&quot;335559731&quot;:708,&quot;335559739&quot;:160,&quot;335559740&quot;:240}\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span data-contrast=\"auto\">Tambi\u00e9n identificaron varios abrigos rocosos, uno de ellos <\/span><span data-contrast=\"auto\">llam\u00f3 <\/span><span data-contrast=\"auto\">la atenci\u00f3n del acad\u00e9mico y los estudiantes porque tiene evidencias de actividad humana: pintura rupestre en sus paredes<\/span><span data-contrast=\"auto\"> y<\/span><span data-contrast=\"auto\"> cer\u00e1mica con engobe decorada.<\/span><span data-ccp-props=\"{&quot;134233279&quot;:true,&quot;201341983&quot;:0,&quot;335559731&quot;:708,&quot;335559739&quot;:160,&quot;335559740&quot;:240}\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span data-contrast=\"auto\">\u201cAparentemente son manchas <\/span><span data-contrast=\"auto\">y nuestro<\/span><span data-contrast=\"auto\"> trabajo <\/span><span data-contrast=\"auto\">es<\/span><span data-contrast=\"auto\"> saber qu\u00e9 dan a entender\u201d, se\u00f1al\u00f3 Rodolfo Parra. \u201cEsto no es natural, es cultural. Tien<\/span><span data-contrast=\"auto\">e<\/span><span data-contrast=\"auto\">n<\/span><span data-contrast=\"auto\"> un radio<\/span><span data-contrast=\"auto\"> y<\/span><span data-contrast=\"auto\"> forma circular.<\/span><span data-ccp-props=\"{&quot;134233279&quot;:true,&quot;201341983&quot;:0,&quot;335559731&quot;:708,&quot;335559739&quot;:160,&quot;335559740&quot;:240}\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span data-contrast=\"auto\">\u201dHay<\/span><span data-contrast=\"auto\"> manchas aqu\u00ed y ac\u00e1. Mi <\/span><span data-contrast=\"auto\">hip\u00f3tesis<\/span><span data-contrast=\"auto\"> es que se trata de la representaci\u00f3n del firmamento. \u00bfPero en raz\u00f3n de qu\u00e9?, de un evento astron\u00f3mico o agr\u00edcola, de una sequ\u00eda, una temporada de lluvias o simplemente es un mapa para guiarse<\/span><span data-contrast=\"auto\">.<\/span><span data-contrast=\"auto\">\u201d<\/span><span data-ccp-props=\"{&quot;134233279&quot;:true,&quot;201341983&quot;:0,&quot;335559731&quot;:708,&quot;335559739&quot;:160,&quot;335559740&quot;:240}\">\u00a0<\/span><\/p>\n<div id=\"attachment_79715\" style=\"width: 732px\" class=\"wp-caption aligncenter\"><a href=\"https:\/\/www.uv.mx\/prensa\/files\/2020\/01\/280120-Tenampa2.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" aria-describedby=\"caption-attachment-79715\" class=\"size-full wp-image-79715\" src=\"https:\/\/www.uv.mx\/prensa\/files\/2020\/01\/280120-Tenampa2.jpg\" alt=\"\" width=\"722\" height=\"481\" srcset=\"https:\/\/www.uv.mx\/prensa\/files\/2020\/01\/280120-Tenampa2.jpg 722w, https:\/\/www.uv.mx\/prensa\/files\/2020\/01\/280120-Tenampa2-300x200.jpg 300w\" sizes=\"auto, (max-width: 722px) 100vw, 722px\" \/><\/a><p id=\"caption-attachment-79715\" class=\"wp-caption-text\">Los futuros arque\u00f3logos con el acad\u00e9mico Rodolfo Parra<\/p><\/div>\n<p><span data-contrast=\"auto\">Las manchas fueron plasmadas con mineral, probablemente almagre (\u00f3xido rojo de hierro) y se aprecian en todo el abrigo rocoso; pero es en el extremo de mayor altura, al filo de<\/span><span data-contrast=\"auto\"> la barranca<\/span><span data-contrast=\"auto\">,<\/span> <span data-contrast=\"auto\">donde<\/span><span data-contrast=\"auto\"> m\u00e1s<\/span><span data-contrast=\"auto\"> se concentran.<\/span><span data-ccp-props=\"{&quot;134233279&quot;:true,&quot;201341983&quot;:0,&quot;335559731&quot;:708,&quot;335559739&quot;:160,&quot;335559740&quot;:240}\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span data-contrast=\"auto\">\u201cEsto nos habla de un \u00e1rea espec\u00edfica del abrigo. <\/span><span data-contrast=\"auto\">A<\/span><span data-contrast=\"auto\">hora necesitamos muestrear<\/span><span data-contrast=\"auto\"> y<\/span><span data-contrast=\"auto\"> estudiar los materiales\u201d, aclar\u00f3 el acad\u00e9mico.<\/span><span data-ccp-props=\"{&quot;134233279&quot;:true,&quot;201341983&quot;:0,&quot;335559731&quot;:708,&quot;335559739&quot;:160,&quot;335559740&quot;:240}\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span data-contrast=\"auto\">E<\/span><span data-contrast=\"auto\">n <\/span><span data-contrast=\"auto\">dicha <\/span><span data-contrast=\"auto\">\u00e1rea hay una capa blanca <\/span><span data-contrast=\"auto\">sobre la cual<\/span><span data-contrast=\"auto\"> se ubican las manchas rojas, como si hubieran preparado la pared para pintarla.<\/span><span data-ccp-props=\"{&quot;134233279&quot;:true,&quot;201341983&quot;:0,&quot;335559731&quot;:708,&quot;335559739&quot;:160,&quot;335559740&quot;:240}\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span data-contrast=\"auto\">Se trata<\/span><span data-contrast=\"auto\"> de <\/span><span data-contrast=\"auto\">80 <\/span><span data-contrast=\"auto\">punto<\/span><span data-contrast=\"auto\">s aparentemente dispers<\/span><span data-contrast=\"auto\">o<\/span><span data-contrast=\"auto\">s y<\/span> <span data-contrast=\"auto\">20 <\/span><span data-contrast=\"auto\">en<\/span> <span data-contrast=\"auto\">forma <\/span><span data-contrast=\"auto\">de<\/span><span data-contrast=\"auto\"> c\u00edrculo<\/span><span data-contrast=\"auto\">,<\/span> <span data-contrast=\"auto\">que<\/span><span data-contrast=\"auto\"> podr\u00eda<\/span><span data-contrast=\"auto\">n<\/span><span data-contrast=\"auto\"> representar una constelaci\u00f3n.<\/span><span data-ccp-props=\"{&quot;134233279&quot;:true,&quot;201341983&quot;:0,&quot;335559731&quot;:708,&quot;335559739&quot;:160,&quot;335559740&quot;:240}\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span data-contrast=\"auto\">Ante estos datos, el acad\u00e9mico resalt\u00f3 que los aztecas ten\u00edan un sistema de numeraci\u00f3n vigesimal<\/span><span data-contrast=\"auto\">; <\/span><span data-contrast=\"auto\">tambi\u00e9n explic\u00f3 la importancia que probablemente tuvo el lugar<\/span><span data-contrast=\"auto\">.<\/span><span data-ccp-props=\"{&quot;134233279&quot;:true,&quot;201341983&quot;:0,&quot;335559731&quot;:708,&quot;335559739&quot;:160,&quot;335559740&quot;:240}\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span data-contrast=\"auto\">\u201cEn la \u00e9poca prehisp\u00e1nica<\/span><span data-contrast=\"auto\">,<\/span><span data-contrast=\"auto\"> las cuevas<\/span><span data-contrast=\"auto\"> eran consideradas la boca hacia el inframundo, el interior de la <\/span><span data-contrast=\"auto\">T<\/span><span data-contrast=\"auto\">ierra. Dependiendo de las evidencias que tengamos, <\/span><span data-contrast=\"auto\">podemos dar cierto estatus a <\/span><span data-contrast=\"auto\">un abrigo rocoso, ya sea <\/span><span data-contrast=\"auto\">como<\/span><span data-contrast=\"auto\"> lugar de resguardo o<\/span> <span data-contrast=\"auto\">ceremonia<\/span><span data-contrast=\"auto\">l<\/span><span data-contrast=\"auto\">.\u201d<\/span><span data-ccp-props=\"{&quot;134233279&quot;:true,&quot;201341983&quot;:0,&quot;335559731&quot;:708,&quot;335559739&quot;:160,&quot;335559740&quot;:240}\">\u00a0<\/span><\/p>\n<div id=\"attachment_79716\" style=\"width: 732px\" class=\"wp-caption aligncenter\"><a href=\"https:\/\/www.uv.mx\/prensa\/files\/2020\/01\/280120-Tenampa3.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" aria-describedby=\"caption-attachment-79716\" class=\"size-full wp-image-79716\" src=\"https:\/\/www.uv.mx\/prensa\/files\/2020\/01\/280120-Tenampa3.jpg\" alt=\"\" width=\"722\" height=\"481\" srcset=\"https:\/\/www.uv.mx\/prensa\/files\/2020\/01\/280120-Tenampa3.jpg 722w, https:\/\/www.uv.mx\/prensa\/files\/2020\/01\/280120-Tenampa3-300x200.jpg 300w\" sizes=\"auto, (max-width: 722px) 100vw, 722px\" \/><\/a><p id=\"caption-attachment-79716\" class=\"wp-caption-text\">Maryan Ojeda y M\u00f3nica Olvera fungieron como dibujantes<\/p><\/div>\n<p><b><span data-contrast=\"auto\">Importancia del hallazgo<\/span><\/b><span data-ccp-props=\"{&quot;134233279&quot;:true,&quot;201341983&quot;:0,&quot;335559739&quot;:160,&quot;335559740&quot;:240}\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span data-contrast=\"auto\">El <\/span><span data-contrast=\"auto\">descubrimiento <\/span><span data-contrast=\"auto\">de arte rupestre es tan importante como el de un basamento piramidal, porque ambos hablan de actividades y de un momento de la historia, explicaron los estudiantes <\/span><span data-contrast=\"auto\">y <\/span><span data-contrast=\"auto\">el acad\u00e9mico.<\/span><span data-ccp-props=\"{&quot;134233279&quot;:true,&quot;201341983&quot;:0,&quot;335559739&quot;:160,&quot;335559740&quot;:240}\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span data-contrast=\"auto\">Se\u00f1alaron que <\/span><span data-contrast=\"auto\">no es posible determinar qu\u00e9 uso ten\u00eda el abrigo rocoso<\/span><span data-contrast=\"auto\"> ni<\/span><span data-contrast=\"auto\"> cu\u00e1ndo se <\/span><span data-contrast=\"auto\">pintaron las manchas<\/span><span data-contrast=\"auto\">. Para ello es necesario <\/span><span data-contrast=\"auto\">ampliar la <\/span><span data-contrast=\"auto\">investigaci\u00f3n<\/span><span data-contrast=\"auto\"> e incluso realizar<\/span><span data-contrast=\"auto\"> trabajos de excavaci\u00f3n<\/span><span data-contrast=\"auto\">, <\/span><span data-contrast=\"auto\">esto \u00faltimo<\/span><span data-contrast=\"auto\"> podr\u00eda darse <\/span><span data-contrast=\"auto\">en <\/span><span data-contrast=\"auto\">la temporada de campo del PARP de <\/span><span data-contrast=\"auto\">enero de<\/span><span data-contrast=\"auto\"> 2021.<\/span><span data-ccp-props=\"{&quot;134233279&quot;:true,&quot;201341983&quot;:0,&quot;335559731&quot;:708,&quot;335559739&quot;:160,&quot;335559740&quot;:240}\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span data-contrast=\"auto\">Luego del descubrimiento, los estudiantes recabar<\/span><span data-contrast=\"auto\">on<\/span><span data-contrast=\"auto\"> material arqueol\u00f3gico <\/span><span data-contrast=\"auto\">y calcularon<\/span><span data-contrast=\"auto\"> las dimensiones del abrigo rocoso,<\/span> <span data-contrast=\"auto\">tras <\/span><span data-contrast=\"auto\">georreferenciarlo<\/span><span data-contrast=\"auto\"> y<\/span><span data-contrast=\"auto\"> dibujarlo.<\/span><span data-ccp-props=\"{&quot;134233279&quot;:true,&quot;201341983&quot;:0,&quot;335559731&quot;:708,&quot;335559739&quot;:160,&quot;335559740&quot;:240}\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span data-contrast=\"auto\">Midieron el di\u00e1metro de las manchas, la separaci\u00f3n <\/span><span data-contrast=\"auto\">entre ellas<\/span><span data-contrast=\"auto\">, la<\/span><span data-contrast=\"auto\">s<\/span><span data-contrast=\"auto\"> altura<\/span><span data-contrast=\"auto\">s<\/span><span data-contrast=\"auto\"> m\u00ednima y m\u00e1xima en la<\/span><span data-contrast=\"auto\">s<\/span><span data-contrast=\"auto\"> que <\/span><span data-contrast=\"auto\">se <\/span><span data-contrast=\"auto\">ubica<\/span><span data-contrast=\"auto\">n<\/span><span data-contrast=\"auto\">; analizaron las t\u00e9cnicas con las que probablemente fueron plasmadas \u2013tentativamente por aspersi\u00f3n\u2013, <\/span><span data-contrast=\"auto\">entr<\/span><span data-contrast=\"auto\">e <\/span><span data-contrast=\"auto\">otras tareas<\/span><span data-contrast=\"auto\">.<\/span><span data-ccp-props=\"{&quot;134233279&quot;:true,&quot;201341983&quot;:0,&quot;335559731&quot;:708,&quot;335559739&quot;:160,&quot;335559740&quot;:240}\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span data-contrast=\"auto\">Para <\/span><span data-contrast=\"auto\">ello pusieron en pr\u00e1ctica lo aprendido en las <\/span><span data-contrast=\"auto\">experiencias educativas de la Licenciatura en Arqueolog\u00eda, como Fotointerpretaci\u00f3n y Cartograf\u00eda, Dibujo Arqueol\u00f3gico, Topograf\u00eda y Seminario de Investigaci\u00f3n.<\/span><span data-ccp-props=\"{&quot;134233279&quot;:true,&quot;201341983&quot;:0,&quot;335559731&quot;:708,&quot;335559739&quot;:160,&quot;335559740&quot;:240}\">\u00a0<\/span><\/p>\n<div id=\"attachment_79719\" style=\"width: 732px\" class=\"wp-caption aligncenter\"><a href=\"https:\/\/www.uv.mx\/prensa\/files\/2020\/01\/280120-Tenampa4.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" aria-describedby=\"caption-attachment-79719\" class=\"size-full wp-image-79719\" src=\"https:\/\/www.uv.mx\/prensa\/files\/2020\/01\/280120-Tenampa4.jpg\" alt=\"\" width=\"722\" height=\"481\" srcset=\"https:\/\/www.uv.mx\/prensa\/files\/2020\/01\/280120-Tenampa4.jpg 722w, https:\/\/www.uv.mx\/prensa\/files\/2020\/01\/280120-Tenampa4-300x200.jpg 300w\" sizes=\"auto, (max-width: 722px) 100vw, 722px\" \/><\/a><p id=\"caption-attachment-79719\" class=\"wp-caption-text\">Los universitarios utilizaron herramientas tecnol\u00f3gicas, como equipos GPS y drones<\/p><\/div>\n<p><b><span data-contrast=\"auto\">El PARP<\/span><\/b><span data-ccp-props=\"{&quot;134233279&quot;:true,&quot;201341983&quot;:0,&quot;335559739&quot;:160,&quot;335559740&quot;:240}\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span data-contrast=\"auto\">El <\/span><span data-contrast=\"auto\">Proyecto Arqueol\u00f3gico R\u00edo Los Pescados <\/span><span data-contrast=\"auto\">inici\u00f3 en 2019 y <\/span><span data-contrast=\"auto\">est\u00e1 reconocido por el Consejo de <\/span><span data-contrast=\"auto\">Arqueolog<\/span><span data-contrast=\"auto\">\u00eda del Instituto Nacional de Antropolog\u00eda e Historia (INAH)<\/span><span data-contrast=\"auto\">.<\/span><span data-ccp-props=\"{&quot;134233279&quot;:true,&quot;201341983&quot;:0,&quot;335559739&quot;:160,&quot;335559740&quot;:240}\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span data-contrast=\"auto\">H<\/span><span data-contrast=\"auto\">asta el momento<\/span><span data-contrast=\"auto\">,<\/span> <span data-contrast=\"auto\">han recorri<\/span><span data-contrast=\"auto\">do <\/span><span data-contrast=\"auto\">m<\/span><span data-contrast=\"auto\">esetas, ca\u00f1adas, planicies y <\/span><span data-contrast=\"auto\">lomer\u00edos<\/span><span data-contrast=\"auto\">, donde <\/span><span data-contrast=\"auto\">han<\/span><span data-contrast=\"auto\"> encontrado cuatro tipos de asentamientos humanos: <\/span><span data-contrast=\"auto\">sin vestigios arquitect\u00f3nicos, con arquitectura, de vigilancia y abrigos rocosos, como el hallado en Tenampa.<\/span><span data-ccp-props=\"{&quot;134233279&quot;:true,&quot;201341983&quot;:0,&quot;335559731&quot;:708,&quot;335559739&quot;:160,&quot;335559740&quot;:240}\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span data-contrast=\"auto\">En los primeros s\u00f3lo hay<\/span><span data-contrast=\"auto\"> presencia de material<\/span><span data-contrast=\"auto\">; los segundos tienen <\/span><span data-contrast=\"auto\">edificios de dos<\/span><span data-contrast=\"auto\"> metros de altura <\/span><span data-contrast=\"auto\">que <\/span><span data-contrast=\"auto\">confor<\/span><span data-contrast=\"auto\">man plazas c\u00edvico-ceremoniales.<\/span><span data-ccp-props=\"{&quot;134233279&quot;:true,&quot;201341983&quot;:0,&quot;335559731&quot;:708,&quot;335559739&quot;:160,&quot;335559740&quot;:240}\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span data-contrast=\"auto\">Los<\/span><span data-contrast=\"auto\"> sitios de vigilanc<\/span><span data-contrast=\"auto\">ia<\/span><span data-contrast=\"auto\"> presentan<\/span> <span data-contrast=\"auto\">edificios <\/span><span data-contrast=\"auto\">de m\u00e1s de tres<\/span><span data-contrast=\"auto\"> metros<\/span><span data-contrast=\"auto\">,<\/span> <span data-contrast=\"auto\">con piedra trabajada, <\/span><span data-contrast=\"auto\">ubicados al filo de las mesas, desde <\/span><span data-contrast=\"auto\">donde se observan profundas ca\u00f1adas de m\u00e1s de 200<\/span> <span data-contrast=\"auto\">m<\/span><span data-contrast=\"auto\">etros de profundidad.<\/span><span data-ccp-props=\"{&quot;134233279&quot;:true,&quot;201341983&quot;:0,&quot;335559731&quot;:708,&quot;335559739&quot;:160,&quot;335559740&quot;:240}\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span data-contrast=\"auto\">Los<\/span><span data-contrast=\"auto\"> abrigos rocosos <\/span><span data-contrast=\"auto\">presenta<\/span><span data-contrast=\"auto\">n evidencias de material<\/span><span data-contrast=\"auto\"> arqueol\u00f3gico, concretamente cer\u00e1mica. <\/span><span data-contrast=\"auto\">E<\/span><span data-contrast=\"auto\">l<\/span><span data-contrast=\"auto\"> identificado <\/span><span data-contrast=\"auto\">en Tenampa<\/span><span data-contrast=\"auto\"> es el primero <\/span><span data-contrast=\"auto\">en su tipo <\/span><span data-contrast=\"auto\">que <\/span><span data-contrast=\"auto\">se <\/span><span data-contrast=\"auto\">registra <\/span><span data-contrast=\"auto\">desde que inici\u00f3 el proyecto<\/span><span data-contrast=\"auto\">.<\/span><span data-ccp-props=\"{&quot;134233279&quot;:true,&quot;201341983&quot;:0,&quot;335559731&quot;:708,&quot;335559739&quot;:160,&quot;335559740&quot;:240}\">\u00a0<\/span><\/p>\n<div id=\"attachment_79713\" style=\"width: 732px\" class=\"wp-caption aligncenter\"><a href=\"https:\/\/www.uv.mx\/prensa\/files\/2020\/01\/280120-Tenampa5.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" aria-describedby=\"caption-attachment-79713\" class=\"size-full wp-image-79713\" src=\"https:\/\/www.uv.mx\/prensa\/files\/2020\/01\/280120-Tenampa5.jpg\" alt=\"\" width=\"722\" height=\"481\" srcset=\"https:\/\/www.uv.mx\/prensa\/files\/2020\/01\/280120-Tenampa5.jpg 722w, https:\/\/www.uv.mx\/prensa\/files\/2020\/01\/280120-Tenampa5-300x200.jpg 300w\" sizes=\"auto, (max-width: 722px) 100vw, 722px\" \/><\/a><p id=\"caption-attachment-79713\" class=\"wp-caption-text\">El equipo recorri\u00f3 alrededor de dos kil\u00f3metros para llegar al abrigo rocoso<\/p><\/div>\n<p><b><span data-contrast=\"auto\">L<\/span><\/b><b><span data-contrast=\"auto\">a grandeza de <\/span><\/b><b><span data-contrast=\"auto\">Tenampa<\/span><\/b><span data-ccp-props=\"{&quot;134233279&quot;:true,&quot;201341983&quot;:0,&quot;335559739&quot;:160,&quot;335559740&quot;:240}\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span data-contrast=\"auto\">El estudiante <\/span><span data-contrast=\"auto\">Emmanuel Hern\u00e1ndez S\u00e1nchez remarc\u00f3 <\/span><span data-contrast=\"auto\">que<\/span><span data-contrast=\"auto\"> de no registrarse y salvaguardarse manifestaciones culturales como el arte rupestre descubierto, se perder\u00e1n.<\/span><span data-ccp-props=\"{&quot;134233279&quot;:true,&quot;201341983&quot;:0,&quot;335559739&quot;:160,&quot;335559740&quot;:240}\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span data-contrast=\"auto\">\u201cSi no conocemos lo que est\u00e1 a nuestro alrededor, no entenderemos otras cosas; para eso estudiamos el pasado, para entender gran parte del presente. Nos ayuda a conocer a quienes poblaron estos sitios, cu\u00e1l era su alimentaci\u00f3n, las causas que ocasionaron su muerte, si hubo una epidemia, si ten\u00edan deficiencias nutricionales y todo ese tipo de cuestiones.\u201d<\/span><span data-ccp-props=\"{&quot;134233279&quot;:true,&quot;201341983&quot;:0,&quot;335559731&quot;:708,&quot;335559739&quot;:160,&quot;335559740&quot;:240}\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span data-contrast=\"auto\">Otro universitario, <\/span><span data-contrast=\"auto\">\u00c1ngel Valdivia Tlaxcalteco<\/span> <span data-contrast=\"auto\">coment\u00f3 que este tipo de hallazgos enriquecen la hist<\/span><span data-contrast=\"auto\">oria del lugar.<\/span> <span data-contrast=\"auto\">\u201cSe exalta<\/span><span data-contrast=\"auto\">n<\/span><span data-contrast=\"auto\"> la grandeza <\/span><span data-contrast=\"auto\">y riqueza <\/span><span data-contrast=\"auto\">hist\u00f3rica <\/span><span data-contrast=\"auto\">y <\/span><span data-contrast=\"auto\">cultural <\/span><span data-contrast=\"auto\">de <\/span><span data-contrast=\"auto\">Tenampa<\/span><span data-contrast=\"auto\">\u201d.<\/span><span data-ccp-props=\"{&quot;134233279&quot;:true,&quot;201341983&quot;:0,&quot;335559731&quot;:708,&quot;335559739&quot;:160,&quot;335559740&quot;:240}\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span data-contrast=\"auto\">A su vez, <\/span><span data-contrast=\"auto\">Omar Eduardo S\u00e1nchez Garc\u00eda <\/span><span data-contrast=\"auto\">manifest\u00f3<\/span><span data-contrast=\"auto\">: <\/span><span data-contrast=\"auto\">\u201c<\/span><span data-contrast=\"auto\">Venimos a hacer una pr\u00e1ctica de campo <\/span><span data-contrast=\"auto\">y con ello vamos adquiriendo<\/span><span data-contrast=\"auto\"> experiencia<\/span><span data-contrast=\"auto\">. Nos da una <\/span><span data-contrast=\"auto\">idea <\/span><span data-contrast=\"auto\">del campo laboral <\/span><span data-contrast=\"auto\">de<\/span><span data-contrast=\"auto\"> la arqueolog\u00eda\u201d.<\/span><span data-ccp-props=\"{&quot;134233279&quot;:true,&quot;201341983&quot;:0,&quot;335559731&quot;:708,&quot;335559739&quot;:160,&quot;335559740&quot;:240}\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span data-contrast=\"auto\">A\u00f1adi\u00f3 que la experiencia <\/span><span data-contrast=\"auto\">de campamento<\/span><span data-contrast=\"auto\"> les <\/span><span data-contrast=\"auto\">ense\u00f1\u00f3 a <\/span><span data-contrast=\"auto\">organizarse como equipo para resolver necesidades de supervivencia.<\/span><span data-ccp-props=\"{&quot;134233279&quot;:true,&quot;201341983&quot;:0,&quot;335559739&quot;:160,&quot;335559740&quot;:240}\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span data-contrast=\"auto\">Los estudiantes coincidieron en <\/span><span data-contrast=\"auto\">que <\/span><span data-contrast=\"auto\">est<\/span><span data-contrast=\"auto\">o<\/span><span data-contrast=\"auto\">s <\/span><span data-contrast=\"auto\">trabajos arqueol\u00f3gicos se suman <\/span><span data-contrast=\"auto\">a <\/span><span data-contrast=\"auto\">l<\/span><span data-contrast=\"auto\">os de <\/span><span data-contrast=\"auto\">vincula<\/span><span data-contrast=\"auto\">ci\u00f3n con la comunidad, por ello<\/span> <span data-contrast=\"auto\">tambi\u00e9n <\/span><span data-contrast=\"auto\">impartieron talleres de tejido, m<\/span><span data-contrast=\"auto\">\u00fasica y<\/span><span data-contrast=\"auto\"> dibujo<\/span><span data-contrast=\"auto\">.<\/span><span data-ccp-props=\"{&quot;134233279&quot;:true,&quot;201341983&quot;:0,&quot;335559739&quot;:160,&quot;335559740&quot;:240}\">\u00a0<\/span><\/p>\n<div id=\"attachment_79717\" style=\"width: 732px\" class=\"wp-caption aligncenter\"><a href=\"https:\/\/www.uv.mx\/prensa\/files\/2020\/01\/280120-Tenampa6.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" aria-describedby=\"caption-attachment-79717\" class=\"size-full wp-image-79717\" src=\"https:\/\/www.uv.mx\/prensa\/files\/2020\/01\/280120-Tenampa6.jpg\" alt=\"\" width=\"722\" height=\"481\" srcset=\"https:\/\/www.uv.mx\/prensa\/files\/2020\/01\/280120-Tenampa6.jpg 722w, https:\/\/www.uv.mx\/prensa\/files\/2020\/01\/280120-Tenampa6-300x200.jpg 300w\" sizes=\"auto, (max-width: 722px) 100vw, 722px\" \/><\/a><p id=\"caption-attachment-79717\" class=\"wp-caption-text\">\u201cMi hip\u00f3tesis es que se trata de la representaci\u00f3n del firmamento\u201d: Rodolfo Parra, coordinador del proyecto<\/p><\/div>\n<p><b><span data-contrast=\"auto\">Apoyo del municipio<\/span><\/b><span data-ccp-props=\"{&quot;201341983&quot;:0,&quot;335559739&quot;:160,&quot;335559740&quot;:240}\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span data-contrast=\"auto\">El PARP es el primer proyecto arqueol\u00f3gico que se desarrolla en Tenampa; por ello, la presidenta municipal<\/span><span data-contrast=\"auto\">,<\/span> <span data-contrast=\"auto\">Olga Lidia S\u00e1nchez Reyes<\/span><span data-contrast=\"auto\">,<\/span> <span data-contrast=\"auto\">celebr\u00f3 la labor de <\/span><span data-contrast=\"auto\">los estudiantes de la<\/span><span data-contrast=\"auto\"> UV, <\/span><span data-contrast=\"auto\">quienes <\/span><span data-contrast=\"auto\">recibieron apoyo del Ayuntamiento y pobladores que sirvieron de gu\u00edas en<\/span><span data-contrast=\"auto\"> las barrancas y abrigos rocosos.<\/span><span data-ccp-props=\"{&quot;201341983&quot;:0,&quot;335559739&quot;:160,&quot;335559740&quot;:240}\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span data-contrast=\"auto\">\u201cAfortunadamente, vamos a conocer m\u00e1s de<\/span><span data-contrast=\"auto\">l <\/span><span data-contrast=\"auto\">pasado <\/span><span data-contrast=\"auto\">y<\/span> <span data-contrast=\"auto\">de <\/span><span data-contrast=\"auto\">los grupos culturales que aqu\u00ed vivieron<\/span><span data-contrast=\"auto\">.<\/span> <span data-contrast=\"auto\">E<\/span><span data-contrast=\"auto\">s importante que <\/span><span data-contrast=\"auto\">conozcamos <\/span><span data-contrast=\"auto\">nuestras ra\u00edces<\/span> <span data-contrast=\"auto\">para rescatar nuestros valores culturales, pero sobre todo los que debemos tener como personas, porque cuando se pierde la cultura se p<\/span><span data-contrast=\"auto\">ierde <\/span><span data-contrast=\"auto\">todo\u201d<\/span><span data-contrast=\"auto\">, asever\u00f3 S\u00e1nchez Reyes.<\/span><span data-ccp-props=\"{&quot;201341983&quot;:0,&quot;335559731&quot;:708,&quot;335559739&quot;:160,&quot;335559740&quot;:240}\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span data-ccp-props=\"{&quot;201341983&quot;:0,&quot;335559739&quot;:160,&quot;335559740&quot;:240}\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p><b><span data-contrast=\"auto\">El lugar amurallado<\/span><\/b><span data-ccp-props=\"{&quot;134233279&quot;:true,&quot;201341983&quot;:0,&quot;335559739&quot;:160,&quot;335559740&quot;:240}\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span data-contrast=\"auto\">El municipio de <\/span><span data-contrast=\"auto\">Tenampa<\/span><span data-contrast=\"auto\">, que congrega a ocho comunidades,<\/span><span data-contrast=\"auto\"> limita al norte con <\/span><span data-contrast=\"auto\">Tlaltetela<\/span><span data-contrast=\"auto\"> y al s<\/span><span data-contrast=\"auto\">ur con <\/span><span data-contrast=\"auto\">Totutla<\/span><span data-contrast=\"auto\">;<\/span> <span data-contrast=\"auto\">su<\/span><span data-contrast=\"auto\"> nombre proviene del n\u00e1huatl y significa \u201c<\/span><span data-contrast=\"auto\">l<\/span><span data-contrast=\"auto\">ugar amurallado\u201d, por las pronunciadas barrancas entre las que se estableci\u00f3 el pueblo<\/span><span data-contrast=\"auto\">.<\/span><span data-ccp-props=\"{&quot;134233279&quot;:true,&quot;201341983&quot;:0,&quot;335559739&quot;:160,&quot;335559740&quot;:240}\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span data-contrast=\"auto\">Su <\/span><span data-contrast=\"auto\">principal actividad econ\u00f3mica es el cultivo de caf\u00e9 y<\/span><span data-contrast=\"auto\">,<\/span><span data-contrast=\"auto\"> recientemente<\/span><span data-contrast=\"auto\">,<\/span><span data-contrast=\"auto\"> el de lim\u00f3n.<\/span> <span data-contrast=\"auto\">Sin embargo, <\/span><span data-contrast=\"auto\">el oficio m\u00e1s antiguo del pueblo es la alfarer\u00eda. <\/span><span data-contrast=\"auto\">De ello da cuenta la efigie colocada en la entrada <\/span><span data-contrast=\"auto\">de<\/span><span data-contrast=\"auto\"> la cabecera municipal<\/span><span data-contrast=\"auto\">: una mujer <\/span><span data-contrast=\"auto\">rodeada de vasijas<\/span><span data-contrast=\"auto\">, con un <\/span><span data-contrast=\"auto\">tocado totonaco.<\/span><span data-ccp-props=\"{&quot;134233279&quot;:true,&quot;201341983&quot;:0,&quot;335559731&quot;:708,&quot;335559739&quot;:160,&quot;335559740&quot;:240}\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span data-contrast=\"auto\">Metros m\u00e1s <\/span><span data-contrast=\"auto\">a<\/span><span data-contrast=\"auto\">delante se encuentra una iglesia en honor a <\/span><span data-contrast=\"auto\">San Francisco de As\u00eds<\/span><span data-contrast=\"auto\">. Alrededor est\u00e1n las <\/span><span data-contrast=\"auto\">barrancas <\/span><span data-contrast=\"auto\">Mayatla<\/span><span data-contrast=\"auto\">, Santa Rita y <\/span><span data-contrast=\"auto\">Coyolito<\/span><span data-contrast=\"auto\">, <\/span><span data-contrast=\"auto\">desde <\/span><span data-contrast=\"auto\">donde es posible apreciar <\/span><span data-contrast=\"auto\">la <\/span><span data-contrast=\"auto\">flora<\/span><span data-contrast=\"auto\">,<\/span> <span data-contrast=\"auto\">la <\/span><span data-contrast=\"auto\">fauna<\/span><span data-contrast=\"auto\">,<\/span> <span data-contrast=\"auto\">las fincas <\/span><span data-contrast=\"auto\">de <\/span><span data-contrast=\"auto\">caf<\/span><span data-contrast=\"auto\">\u00e9<\/span><span data-contrast=\"auto\"> y<\/span><span data-contrast=\"auto\"> los<\/span><span data-contrast=\"auto\"> limonares.<\/span><span data-ccp-props=\"{&quot;134233279&quot;:true,&quot;201341983&quot;:0,&quot;335559731&quot;:708,&quot;335559739&quot;:160,&quot;335559740&quot;:240}\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span data-contrast=\"auto\">En este municipio de aproximadamente ocho mil habitantes, a\u00fan se conservan danzas tradicionales como Los Negritos, Los <\/span><span data-contrast=\"auto\">Toriterios<\/span> <span data-contrast=\"auto\">y Los Rojos<\/span><span data-contrast=\"auto\">,<\/span> <span data-contrast=\"auto\">que<\/span> <span data-contrast=\"auto\">junto <\/span><span data-contrast=\"auto\">con la alfarer\u00eda <\/span><span data-contrast=\"auto\">constituyen<\/span> <span data-contrast=\"auto\">su<\/span><span data-contrast=\"auto\"> patrimonio cultural.<\/span><span data-ccp-props=\"{&quot;134233279&quot;:true,&quot;201341983&quot;:0,&quot;335559731&quot;:708,&quot;335559739&quot;:160,&quot;335559740&quot;:240}\">\u00a0<\/span><\/p>\n<div id=\"attachment_79718\" style=\"width: 732px\" class=\"wp-caption aligncenter\"><a href=\"https:\/\/www.uv.mx\/prensa\/files\/2020\/01\/280120-Tenampa7.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" aria-describedby=\"caption-attachment-79718\" class=\"size-full wp-image-79718\" src=\"https:\/\/www.uv.mx\/prensa\/files\/2020\/01\/280120-Tenampa7.jpg\" alt=\"\" width=\"722\" height=\"481\" srcset=\"https:\/\/www.uv.mx\/prensa\/files\/2020\/01\/280120-Tenampa7.jpg 722w, https:\/\/www.uv.mx\/prensa\/files\/2020\/01\/280120-Tenampa7-300x200.jpg 300w\" sizes=\"auto, (max-width: 722px) 100vw, 722px\" \/><\/a><p id=\"caption-attachment-79718\" class=\"wp-caption-text\">Olga Lidia S\u00e1nchez, alcaldesa de Tenampa, <span data-contrast=\"auto\">celebr\u00f3 la labor de <\/span><span data-contrast=\"auto\">los estudiantes de la<\/span><span data-contrast=\"auto\"> UV<\/span><\/p><\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Estudiantes de la Licenciatura en Arqueolog\u00eda, coordinados por el acad\u00e9mico Rodolfo Parra, hicieron el hallazgo en una barranca del municipio <\/p>\n","protected":false},"author":1508,"featured_media":79869,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[61,14],"tags":[],"class_list":["post-79865","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-banner","category-reportaje"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.uv.mx\/prensa\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/79865","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.uv.mx\/prensa\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.uv.mx\/prensa\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.uv.mx\/prensa\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1508"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.uv.mx\/prensa\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=79865"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.uv.mx\/prensa\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/79865\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.uv.mx\/prensa\/wp-json\/wp\/v2\/media\/79869"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.uv.mx\/prensa\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=79865"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.uv.mx\/prensa\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=79865"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.uv.mx\/prensa\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=79865"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}