{"id":70876,"date":"2019-07-09T08:00:49","date_gmt":"2019-07-09T13:00:49","guid":{"rendered":"https:\/\/www.uv.mx\/prensa\/?p=70876"},"modified":"2019-07-08T19:46:26","modified_gmt":"2019-07-09T00:46:26","slug":"en-riesgo-cultivo-de-maiz-en-mexico","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.uv.mx\/prensa\/reportaje\/en-riesgo-cultivo-de-maiz-en-mexico\/","title":{"rendered":"En riesgo, cultivo de ma\u00edz en M\u00e9xico"},"content":{"rendered":"<ul>\n<li data-leveltext=\"\uf0b7\" data-font=\"Symbol\" data-listid=\"2\" data-aria-posinset=\"1\" data-aria-level=\"1\"><i><span data-contrast=\"auto\">Ha dejado de ser autosuficiente en t\u00e9rminos de producci\u00f3n<\/span><\/i><span data-ccp-props=\"{&quot;134233279&quot;:true,&quot;201341983&quot;:0,&quot;335559739&quot;:160,&quot;335559740&quot;:240}\">\u00a0<\/span><\/li>\n<li data-leveltext=\"\uf0b7\" data-font=\"Symbol\" data-listid=\"2\" data-aria-posinset=\"2\" data-aria-level=\"1\"><i><span data-contrast=\"auto\">Cambio clim\u00e1tico, <\/span><\/i><i><span data-contrast=\"auto\">migraci\u00f3n, especies gen\u00e9ticamente modificadas,<\/span><\/i><i><span data-contrast=\"auto\"> principales amenazas<\/span><\/i><span data-ccp-props=\"{&quot;134233279&quot;:true,&quot;201341983&quot;:0,&quot;335559739&quot;:160,&quot;335559740&quot;:240}\">\u00a0<\/span><\/li>\n<li data-leveltext=\"\uf0b7\" data-font=\"Symbol\" data-listid=\"2\" data-aria-posinset=\"3\" data-aria-level=\"1\"><i><span data-contrast=\"auto\">Investigadoras de la UV expusieron que muy pocos lugares conservan el ma\u00edz nativo<\/span><\/i><span data-ccp-props=\"{&quot;134233279&quot;:true,&quot;201341983&quot;:0,&quot;335559739&quot;:160,&quot;335559740&quot;:240}\">\u00a0<\/span><\/li>\n<\/ul>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<div id=\"attachment_65796\" style=\"width: 732px\" class=\"wp-caption aligncenter\"><a href=\"https:\/\/www.uv.mx\/prensa\/files\/2019\/04\/080419-MAIZ-1.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" aria-describedby=\"caption-attachment-65796\" class=\"size-full wp-image-65796\" src=\"https:\/\/www.uv.mx\/prensa\/files\/2019\/04\/080419-MAIZ-1.jpg\" alt=\"\" width=\"722\" height=\"481\" srcset=\"https:\/\/www.uv.mx\/prensa\/files\/2019\/04\/080419-MAIZ-1.jpg 722w, https:\/\/www.uv.mx\/prensa\/files\/2019\/04\/080419-MAIZ-1-300x200.jpg 300w\" sizes=\"auto, (max-width: 722px) 100vw, 722px\" \/><\/a><p id=\"caption-attachment-65796\" class=\"wp-caption-text\">Rosaura Citlalli L\u00f3pez Binnq\u00fcist, coordinadora del <em>Citro<\/em><\/p><\/div>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<blockquote><p><span class=\"TextRun Highlight  BCX2 SCXW126612362\" lang=\"ES-MX\" xml:lang=\"ES-MX\" data-contrast=\"auto\"><span class=\"NormalTextRun  BCX2 SCXW126612362\">En<\/span><\/span><span class=\"TextRun Highlight  BCX2 SCXW126612362\" lang=\"ES-MX\" xml:lang=\"ES-MX\" data-contrast=\"auto\"><span class=\"NormalTextRun  BCX2 SCXW126612362\"> otra<\/span><\/span><span class=\"TextRun Highlight  BCX2 SCXW126612362\" lang=\"ES-MX\" xml:lang=\"ES-MX\" data-contrast=\"auto\"><span class=\"NormalTextRun  BCX2 SCXW126612362\">s <\/span><\/span><span class=\"TextRun Highlight  BCX2 SCXW126612362\" lang=\"ES-MX\" xml:lang=\"ES-MX\" data-contrast=\"auto\"><span class=\"NormalTextRun  BCX2 SCXW126612362\">naciones <\/span><\/span><span class=\"TextRun Highlight  BCX2 SCXW126612362\" lang=\"ES-MX\" xml:lang=\"ES-MX\" data-contrast=\"auto\"><span class=\"NormalTextRun  BCX2 SCXW126612362\">se consume<\/span><\/span><span class=\"TextRun Highlight  BCX2 SCXW126612362\" lang=\"ES-MX\" xml:lang=\"ES-MX\" data-contrast=\"auto\"><span class=\"NormalTextRun  BCX2 SCXW126612362\">,<\/span><\/span><span class=\"TextRun Highlight  BCX2 SCXW126612362\" lang=\"ES-MX\" xml:lang=\"ES-MX\" data-contrast=\"auto\"><span class=\"NormalTextRun  BCX2 SCXW126612362\"> pero aqu\u00ed es la planta que adem\u00e1s de darnos memoria hist\u00f3rica, del origen de lo que somos como mexicanos, tambi\u00e9n est\u00e1 ligada a <\/span><\/span><span class=\"TextRun Highlight  BCX2 SCXW126612362\" lang=\"ES-MX\" xml:lang=\"ES-MX\" data-contrast=\"auto\"><span class=\"NormalTextRun  BCX2 SCXW126612362\">los territorios en cuanto a la<\/span><\/span><span class=\"TextRun Highlight  BCX2 SCXW126612362\" lang=\"ES-MX\" xml:lang=\"ES-MX\" data-contrast=\"auto\"><span class=\"NormalTextRun  BCX2 SCXW126612362\"> riqueza biocultural<\/span><\/span><\/p><\/blockquote>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><b><i><span data-contrast=\"auto\">Claudia Peralta V\u00e1zquez<\/span><\/i><\/b><span data-ccp-props=\"{&quot;201341983&quot;:0,&quot;335559739&quot;:160,&quot;335559740&quot;:240}\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p><b><i><span data-contrast=\"auto\">09<\/span><\/i><\/b><b><i><span data-contrast=\"auto\">\/<\/span><\/i><\/b><b><i><span data-contrast=\"auto\">07<\/span><\/i><\/b><b><i><span data-contrast=\"auto\">\/<\/span><\/i><\/b><b><i><span data-contrast=\"auto\">19, Xalapa, Ver.- <\/span><\/i><\/b><span data-contrast=\"auto\">En M\u00e9xico, el proceso de cultivo y producci\u00f3n de ma\u00edz se encuentra en riesgo debido a una gran variedad de amenazas relacionadas con el cambio clim\u00e1tico,<\/span><span data-contrast=\"auto\"> monocultivo,<\/span> <span data-contrast=\"auto\">migraci\u00f3n de <\/span><span data-contrast=\"auto\">agricultores y las especies gen\u00e9ticamente modificad<\/span><span data-contrast=\"auto\">a<\/span><span data-contrast=\"auto\">s que reemplazan a las nativas.<\/span><span data-ccp-props=\"{&quot;201341983&quot;:0,&quot;335559739&quot;:160,&quot;335559740&quot;:240}\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span data-contrast=\"auto\">Rosaura Citlalli L\u00f3pez <\/span><span data-contrast=\"auto\">Binnq\u00fcist<\/span><span data-contrast=\"auto\">, coordinadora del Centro de Estudios Tropicales<\/span><span data-contrast=\"auto\"> (<\/span><i><span data-contrast=\"auto\">Citro<\/span><\/i><span data-contrast=\"auto\">) <\/span><span data-contrast=\"auto\">de la Universidad Veracruzana (UV)<\/span><span data-contrast=\"auto\">,<\/span><span data-contrast=\"auto\"> dijo que<\/span><span data-contrast=\"auto\"> la situaci\u00f3n de esta actividad es completamente incierta y tiene que ver con la aprobaci\u00f3n de pol\u00edticas p\u00fablicas que han fomentado una producci\u00f3n a gran escala de algunos productos, dejando de lado los policultivos, sistem<\/span><span data-contrast=\"auto\">as forestales, agroforestales, <\/span><span data-contrast=\"auto\">m\u00faltiples y tradicionales como la milpa.<\/span><span data-ccp-props=\"{&quot;201341983&quot;:0,&quot;335559731&quot;:708,&quot;335559739&quot;:160,&quot;335559740&quot;:240}\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span data-contrast=\"auto\">Dentro de esta problem\u00e1tica tambi\u00e9n se consideran los riesgos a la salud por la introducci\u00f3n de nuevos productos alimenticios industriales que han desplazado l<\/span><span data-contrast=\"auto\">a base alimentaria tradicional.<\/span><span data-ccp-props=\"{&quot;201341983&quot;:0,&quot;335559731&quot;:708,&quot;335559739&quot;:160,&quot;335559740&quot;:240}\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span data-contrast=\"auto\">La Doctora en Desarrollo Rural por la Universidad de Twente, se refiri\u00f3 al tema de la migraci\u00f3n como un fen\u00f3meno que ha ocasionado la disminuci\u00f3n en la producci\u00f3n del ma\u00edz ante el abandono de las tierras por parte de los agricultores, quienes <\/span><span data-contrast=\"auto\">se<\/span> <span data-contrast=\"auto\">van <\/span><span data-contrast=\"auto\">a otros estados o pa\u00edses en busca de mejores oportunidades laborales y calidad de vida.<\/span><span data-ccp-props=\"{&quot;201341983&quot;:0,&quot;335559731&quot;:708,&quot;335559739&quot;:160,&quot;335559740&quot;:240}\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span data-contrast=\"auto\">Lo anterior ha ocasionado que las mujeres intervengan y llev<\/span><span data-contrast=\"auto\">e<\/span><span data-contrast=\"auto\">n a cabo la producci\u00f3n completa de la milpa. \u201cHan aprendido y cuando heredan las tierras o sus esposos trabajan por temporadas en otro lado, ellas se quedan a cargo del proceso de producci\u00f3n de la milpa\u201d.<\/span><span data-ccp-props=\"{&quot;201341983&quot;:0,&quot;335559731&quot;:708,&quot;335559739&quot;:160,&quot;335559740&quot;:240}\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span data-contrast=\"auto\">E<\/span><span data-contrast=\"auto\">l fen\u00f3meno de la migraci\u00f3n tambi\u00e9n ha frenado la transmisi\u00f3n del conocimiento de padres a hijos<\/span> <span data-contrast=\"auto\">de estas actividades agr\u00edcolas, lo cual <\/span><span data-contrast=\"auto\">pone en peligro su pr\u00e1ctica<\/span><span data-contrast=\"auto\">. \u201cSon saberes que se aprenden con la observaci\u00f3n y experimentaci\u00f3n, y despu\u00e9s quedan en manos de los j\u00f3venes para seguir innovando y experimentando\u201d.<\/span><span data-ccp-props=\"{&quot;201341983&quot;:0,&quot;335559731&quot;:708,&quot;335559739&quot;:160,&quot;335559740&quot;:240}\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span data-contrast=\"auto\">El cambio clim\u00e1tico es otra amenaza de esta actividad milenaria <\/span><span data-contrast=\"auto\">ligada a la riqueza biocultural del pa\u00eds,<\/span><span data-contrast=\"auto\"> pues los <\/span><span data-contrast=\"auto\">huracanes,<\/span><span data-contrast=\"auto\"> tormentas,<\/span><span data-contrast=\"auto\"> sequ\u00edas y <\/span><span data-contrast=\"auto\">prolongadas <\/span><span data-contrast=\"auto\">temporadas de lluvia afectan su producci\u00f3n.<\/span><span data-ccp-props=\"{&quot;201341983&quot;:0,&quot;335559731&quot;:708,&quot;335559739&quot;:160,&quot;335559740&quot;:240}\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span data-contrast=\"auto\">L\u00f3pez <\/span><span data-contrast=\"auto\">Binnq\u00fcist<\/span> <span data-contrast=\"auto\">lament\u00f3 que <\/span><span data-contrast=\"auto\">en la actualidad <\/span><span data-contrast=\"auto\">haya <\/span><span data-contrast=\"auto\">mayor apoyo hacia el <\/span><span data-contrast=\"auto\">monocultivo, <\/span><span data-contrast=\"auto\">es decir, a la producci\u00f3n de una sola especie y variedad, con el fin de tratar de<\/span><span data-contrast=\"auto\"> satisfacer <\/span><span data-contrast=\"auto\">las necesidades de la poblaci\u00f3n.<\/span><span data-ccp-props=\"{&quot;201341983&quot;:0,&quot;335559731&quot;:708,&quot;335559739&quot;:160,&quot;335559740&quot;:240}\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span data-contrast=\"auto\">En cuanto al cultivo de ma\u00edz transg\u00e9nico, destac\u00f3 que es un tema complejo en el que intervienen va<\/span><span data-contrast=\"auto\">rios grupos a su<\/span> <span data-contrast=\"auto\">vez divididos, por lo que se requiere <\/span><span data-contrast=\"auto\">una colaboraci\u00f3n y revisi\u00f3n, as\u00ed como estudios profundos y a largo plazo.<\/span><span data-ccp-props=\"{&quot;201341983&quot;:0,&quot;335559731&quot;:708,&quot;335559739&quot;:160,&quot;335559740&quot;:240}\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span data-contrast=\"auto\">\u201c<\/span><span data-contrast=\"auto\">Lo que ocurre en relaci\u00f3n al ma\u00edz y a muchas otras especies domesticadas en M\u00e9xico a lo largo de la historia de los pueblos ind\u00edgenas y campesinos, es que este tipo de especies<\/span> <span data-contrast=\"auto\">gen\u00e9ticamente modificadas <\/span><span data-contrast=\"auto\">las <\/span><span data-contrast=\"auto\">desplazan<\/span><span data-contrast=\"auto\">\u201d<\/span><span data-contrast=\"auto\">; e<\/span><span data-contrast=\"auto\">s decir, <\/span><span data-contrast=\"auto\">la <\/span><span data-contrast=\"auto\">agrobiodiversidad<\/span><span data-contrast=\"auto\"> se ve disminuida porque estas nuevas variedades compiten y llegan a ser <\/span><span data-contrast=\"auto\">mucho m\u00e1s fuertes que <\/span><span data-contrast=\"auto\">las criollas.<\/span><span data-ccp-props=\"{&quot;201341983&quot;:0,&quot;335559731&quot;:708,&quot;335559739&quot;:160,&quot;335559740&quot;:240}\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span data-contrast=\"auto\">Asimismo, se habla de una misma especie cultivada de una forma intensiva que normalmente requiere de productos t\u00f3xicos que da\u00f1an al me<\/span><span data-contrast=\"auto\">dio ambiente y al cuerpo humano<\/span><span data-contrast=\"auto\"> como: pesticidas, abonos y fertilizantes qu\u00edmicos.<\/span><span data-ccp-props=\"{&quot;201341983&quot;:0,&quot;335559731&quot;:708,&quot;335559739&quot;:160,&quot;335559740&quot;:240}\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span data-contrast=\"auto\">Destac\u00f3 que el ma\u00edz<\/span><span data-contrast=\"auto\"> est\u00e1 asociado a otras esp<\/span><span data-contrast=\"auto\">ecies que han sido <\/span><span data-contrast=\"auto\">domesticadas a lo largo de la historia de<\/span><span data-contrast=\"auto\"> M\u00e9xico, desde la <\/span><span data-contrast=\"auto\">\u00e9poca prehisp\u00e1nica<\/span><span data-contrast=\"auto\">, tales<\/span><span data-contrast=\"auto\"> como<\/span><span data-contrast=\"auto\">:<\/span> <span data-contrast=\"auto\">calabaza, jitomate y chile, <\/span><span data-contrast=\"auto\">acompa\u00f1ados de<\/span><span data-contrast=\"auto\"> especies silvestres o <\/span><span data-contrast=\"auto\">toleradas <\/span><span data-contrast=\"auto\">que crecen de manera silvestre como los quelites.<\/span><span data-ccp-props=\"{&quot;201341983&quot;:0,&quot;335559731&quot;:708,&quot;335559739&quot;:160,&quot;335559740&quot;:240}\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span data-contrast=\"auto\">Su producci\u00f3n ha tenido un fuerte impacto, sobre todo en el norte de <\/span><span data-contrast=\"auto\">M\u00e9xico; mientras que la de menor escala se <\/span><span data-contrast=\"auto\">conserva en las regiones campesinas e ind\u00edgenas, en ejido<\/span><span data-contrast=\"auto\">s<\/span><span data-contrast=\"auto\">, propiedad<\/span><span data-contrast=\"auto\">es<\/span><span data-contrast=\"auto\"> colectiva<\/span><span data-contrast=\"auto\">s donde <\/span><span data-contrast=\"auto\">la gente tiene peque\u00f1os fragmentos de entre una o dos hect\u00e1reas<\/span><span data-contrast=\"auto\">.<\/span><span data-ccp-props=\"{&quot;201341983&quot;:0,&quot;335559731&quot;:708,&quot;335559739&quot;:160,&quot;335559740&quot;:240}\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span data-contrast=\"auto\">\u201c<\/span><span data-contrast=\"auto\">Ah\u00ed <\/span><span data-contrast=\"auto\">llevan a cabo esta producci\u00f3n de manera m\u00e1s diversa y en condiciones adversas<\/span><span data-contrast=\"auto\">\u201d<\/span><span data-contrast=\"auto\">, expuso<\/span><span data-contrast=\"auto\"> la investigadora.<\/span><span data-ccp-props=\"{&quot;201341983&quot;:0,&quot;335559731&quot;:708,&quot;335559739&quot;:160,&quot;335559740&quot;:240}\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span data-contrast=\"auto\">L<\/span><span data-contrast=\"auto\">as especies que han sido desarrolladas a trav\u00e9s procesos de d<\/span><span data-contrast=\"auto\">omesticaci\u00f3n de larga duraci\u00f3n tambi\u00e9n son importantes, pues <\/span><span data-contrast=\"auto\">se complementan y benefician con las caracter\u00edst<\/span><span data-contrast=\"auto\">icas f\u00edsicas de cada regi\u00f3n<\/span><span data-contrast=\"auto\"> y est\u00e1n \u00edntimamente ligadas con la cultura, tradiciones gastron\u00f3micas, preferencias de sabores, colores, formas de los ma\u00edces que requieren las poblaciones para los diferentes prop\u00f3sitos y temporalidades a lo largo del a\u00f1o.<\/span><span data-ccp-props=\"{&quot;201341983&quot;:0,&quot;335559731&quot;:708,&quot;335559739&quot;:160,&quot;335559740&quot;:240}\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span data-contrast=\"auto\">\u201c<\/span><span data-contrast=\"auto\">Si hablamos de la milpa, es un sistema que cumple con los requisitos nutricionales necesarios para la poblaci\u00f3n, pero ahora con el consumo de producto<\/span><span data-contrast=\"auto\">s industrializados o procesados, se ven problemas<\/span><span data-contrast=\"auto\"> en la salud de ni\u00f1os y adultos, como obesidad y diabetes<\/span><span data-contrast=\"auto\">.<\/span><span data-contrast=\"auto\">\u201d<\/span><span data-ccp-props=\"{&quot;201341983&quot;:0,&quot;335559731&quot;:708,&quot;335559739&quot;:160,&quot;335559740&quot;:240}\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span data-contrast=\"auto\">Podemos decir que la milpa es un tema central y fundamental que forma parte de la historia de M\u00e9xico, de lo que se refiere a los derechos y alimentaci\u00f3n y a un buen vivir, al entorno que se puede manejar de manera sustentable.<\/span><span data-ccp-props=\"{&quot;201341983&quot;:0,&quot;335559731&quot;:708,&quot;335559739&quot;:160,&quot;335559740&quot;:240}\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span data-contrast=\"auto\">Citlalli L\u00f3pez puntualiz\u00f3 que c<\/span><span data-contrast=\"auto\">asi todos los pueblos originarios de M\u00e9xico tienen historias en donde el ma\u00edz<\/span><span data-contrast=\"auto\"> se integra a los <\/span><span data-contrast=\"auto\">mitos, es la pl<\/span><span data-contrast=\"auto\">anta principal de nuestro pa\u00eds.<\/span><span data-ccp-props=\"{&quot;201341983&quot;:0,&quot;335559731&quot;:708,&quot;335559739&quot;:160,&quot;335559740&quot;:240}\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span data-contrast=\"auto\">En<\/span><span data-contrast=\"auto\"> otra<\/span><span data-contrast=\"auto\">s <\/span><span data-contrast=\"auto\">naciones <\/span><span data-contrast=\"auto\">se consume<\/span><span data-contrast=\"auto\">,<\/span><span data-contrast=\"auto\"> pero aqu\u00ed es la planta que adem\u00e1s de darnos memoria hist\u00f3rica, del origen de lo que somos como mexicanos, tambi\u00e9n est\u00e1 ligada a <\/span><span data-contrast=\"auto\">los territorios en cuanto a la<\/span><span data-contrast=\"auto\"> riqueza biocultural,<\/span><span data-contrast=\"auto\"> acot\u00f3.<\/span><span data-ccp-props=\"{&quot;201341983&quot;:0,&quot;335559731&quot;:708,&quot;335559739&quot;:160,&quot;335559740&quot;:240}\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span data-contrast=\"auto\">Por ello, lament\u00f3 que <\/span><span data-contrast=\"auto\">M\u00e9xico, siendo el pa\u00eds<\/span> <span data-contrast=\"auto\">de domesticaci\u00f3n de variedades de ma\u00edz y en donde se ha encontrado <\/span><span data-contrast=\"auto\">el <\/span><span data-contrast=\"auto\">origen que es el <\/span><span data-contrast=\"auto\">teocintle<\/span><span data-contrast=\"auto\">, ahora importe el grano.<\/span><span data-ccp-props=\"{&quot;201341983&quot;:0,&quot;335559731&quot;:708,&quot;335559739&quot;:160,&quot;335559740&quot;:240}\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span data-contrast=\"auto\">Desde hace mucho tiempo, no s\u00f3lo ya no <\/span><span data-contrast=\"auto\">exporta<\/span><span data-contrast=\"auto\"> sino que ha dejado de ser autosuficiente en t\u00e9rminos de producci\u00f3n. \u201cSe importa de otros pa\u00edses, sobre todo de Estados Unidos, donde se maneja un producto estandarizado que no s<\/span><span data-contrast=\"auto\">e s<\/span><span data-contrast=\"auto\">abe acerca de su calidad y cultivo\u201d.<\/span><span data-ccp-props=\"{&quot;201341983&quot;:0,&quot;335559731&quot;:708,&quot;335559739&quot;:160,&quot;335559740&quot;:240}\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span data-contrast=\"auto\">De ah\u00ed la importancia de fortalecer estos sistemas de producci\u00f3n en todos sus distintos aspectos que tienen que ver con lo cultural, <\/span><span data-contrast=\"auto\">identitario<\/span><span data-contrast=\"auto\">, agroalimentario y <\/span><span data-contrast=\"auto\">agrobiodiversidad<\/span><span data-contrast=\"auto\">.<\/span><span data-ccp-props=\"{&quot;201341983&quot;:0,&quot;335559731&quot;:708,&quot;335559739&quot;:160,&quot;335559740&quot;:240}\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span data-ccp-props=\"{&quot;201341983&quot;:0,&quot;335559739&quot;:160,&quot;335559740&quot;:240}\">\u00a0<\/span><\/p>\n<div id=\"attachment_65797\" style=\"width: 732px\" class=\"wp-caption aligncenter\"><a href=\"https:\/\/www.uv.mx\/prensa\/files\/2019\/04\/080419-MAIZ-2.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" aria-describedby=\"caption-attachment-65797\" class=\"size-full wp-image-65797\" src=\"https:\/\/www.uv.mx\/prensa\/files\/2019\/04\/080419-MAIZ-2.jpg\" alt=\"\" width=\"722\" height=\"481\" srcset=\"https:\/\/www.uv.mx\/prensa\/files\/2019\/04\/080419-MAIZ-2.jpg 722w, https:\/\/www.uv.mx\/prensa\/files\/2019\/04\/080419-MAIZ-2-300x200.jpg 300w\" sizes=\"auto, (max-width: 722px) 100vw, 722px\" \/><\/a><p id=\"caption-attachment-65797\" class=\"wp-caption-text\">En el pa\u00eds se siembran 64 variedades de ma\u00edz (Foto: <span class=\"TextRun  BCX2 SCXW200234199\" lang=\"ES-MX\" xml:lang=\"ES-MX\" data-contrast=\"none\"><span class=\"NormalTextRun  BCX2 SCXW200234199\">Mar\u00eda Jos\u00e9 Cervantes Herrera<\/span><\/span><span class=\"TextRun  BCX2 SCXW200234199\" lang=\"ES-MX\" xml:lang=\"ES-MX\" data-contrast=\"none\"><span class=\"NormalTextRun  BCX2 SCXW200234199\">,<\/span><\/span><span class=\"TextRun  BCX2 SCXW200234199\" lang=\"ES-MX\" xml:lang=\"ES-MX\" data-contrast=\"none\"><span class=\"NormalTextRun  BCX2 SCXW200234199\"> de <\/span><\/span><em><span class=\"TextRun  BCX2 SCXW200234199\" lang=\"ES-MX\" xml:lang=\"ES-MX\" data-contrast=\"none\"><span class=\"SpellingError  BCX2 SCXW200234199\">CoSustenta<\/span><\/span><\/em><span class=\"TextRun  BCX2 SCXW200234199\" lang=\"ES-MX\" xml:lang=\"ES-MX\" data-contrast=\"none\"><span class=\"SpellingError  BCX2 SCXW200234199\">)<\/span><\/span><\/p><\/div>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><b><span data-contrast=\"auto\">En M\u00e9xi<\/span><\/b><b><span data-contrast=\"auto\">co se siembran 64 razas de ma\u00edz<\/span><\/b><span data-ccp-props=\"{&quot;201341983&quot;:0,&quot;335559739&quot;:160,&quot;335559740&quot;:240}\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span data-contrast=\"auto\">E<\/span><span data-contrast=\"auto\">n el contexto de la milpa, los pueblos originarios de M\u00e9xico domesticar<\/span><span data-contrast=\"auto\">on y generaron alrededor <\/span><span data-contrast=\"auto\">del <\/span><span data-contrast=\"auto\">15 <\/span><span data-contrast=\"auto\">por ciento<\/span> <span data-contrast=\"auto\">de las plantas cultivadas en el <\/span><span data-contrast=\"auto\">mundo <\/span><span data-contrast=\"auto\">\u2013seg\u00fan datos de la Comisi\u00f3n Nacional para el Conocimiento y Uso de la Biodiversidad <\/span><span data-contrast=\"auto\">(<\/span><i><span data-contrast=\"auto\">Conabio<\/span><\/i><span data-contrast=\"auto\">, 2008)<\/span><span data-contrast=\"auto\">\u2013<\/span><span data-contrast=\"auto\">, donde el <\/span><span data-contrast=\"auto\">ma\u00edz nativo<\/span><span data-contrast=\"auto\"> constituye el cultivo central.<\/span><span data-ccp-props=\"{&quot;201341983&quot;:0,&quot;335559739&quot;:160,&quot;335559740&quot;:240}\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span data-contrast=\"auto\">En el pa\u00eds se siembran 64 razas de <\/span><span data-contrast=\"auto\">ma\u00edz<\/span><span data-contrast=\"auto\"> (<\/span><i><span data-contrast=\"auto\">Conabio<\/span><\/i><span data-contrast=\"auto\">, 2011), casi todas por pueblos campesinos e ind\u00edgenas, que representan el<\/span><span data-contrast=\"auto\"> 80 por ciento <\/span><span data-contrast=\"auto\">de los productores de este cereal <\/span><span data-contrast=\"auto\">\u2013seg\u00fan cifras del Centro Mexicano de Derecho Ambiental (<\/span><i><span data-contrast=\"auto\">Cemda<\/span><\/i><span data-contrast=\"auto\">, 2017).<\/span><span data-ccp-props=\"{&quot;201341983&quot;:0,&quot;335559731&quot;:708,&quot;335559739&quot;:160,&quot;335559740&quot;:240}\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span data-contrast=\"auto\">En los procesos de <\/span><span data-contrast=\"auto\">domesticaci\u00f3n<\/span><span data-contrast=\"auto\"> y <\/span><span data-contrast=\"auto\">dispersi\u00f3n<\/span><span data-contrast=\"auto\"> del <\/span><span data-contrast=\"auto\">ma\u00edz<\/span><span data-contrast=\"auto\"> ha<\/span><span data-contrast=\"auto\">n <\/span><span data-contrast=\"auto\">desaparecido <\/span><span data-contrast=\"auto\">algunas <\/span><span data-contrast=\"auto\">razas<\/span><span data-contrast=\"auto\">,<\/span><span data-contrast=\"auto\"> y conforme las <\/span><span data-contrast=\"auto\">t\u00e9cnicas<\/span><span data-contrast=\"auto\"> de <\/span><span data-contrast=\"auto\">identificaci\u00f3n<\/span><span data-contrast=\"auto\"> se modifican, cambia <\/span><span data-contrast=\"auto\">tambi\u00e9n<\/span><span data-contrast=\"auto\"> la <\/span><span data-contrast=\"auto\">percepci\u00f3n<\/span><span data-contrast=\"auto\"> de las variedades.<\/span><span data-ccp-props=\"{&quot;201341983&quot;:0,&quot;335559731&quot;:708,&quot;335559739&quot;:160,&quot;335559740&quot;:240}\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span data-contrast=\"auto\">En nuestro tiempo, la <\/span><span data-contrast=\"auto\">mayor\u00eda<\/span><span data-contrast=\"auto\"> de los <\/span><span data-contrast=\"auto\">ma\u00edces<\/span> <span data-contrast=\"auto\">ind\u00edgenas<\/span><span data-contrast=\"auto\"> ha quedado marginada del mejoramiento <\/span><span data-contrast=\"auto\">fitogene\u0301tico<\/span><span data-contrast=\"auto\"> nacional. De hecho, para el mejoramiento <\/span><span data-contrast=\"auto\">gen\u00e9tico<\/span><span data-contrast=\"auto\"> moderno de <\/span><span data-contrast=\"auto\">ma\u00edz<\/span><span data-contrast=\"auto\"> en <\/span><span data-contrast=\"auto\">M\u00e9xico<\/span><span data-contrast=\"auto\"> se ha aprovechado menos de 10 de las 59 razas nativas<\/span><span data-contrast=\"auto\">.<\/span><span data-ccp-props=\"{&quot;201341983&quot;:0,&quot;335559731&quot;:708,&quot;335559739&quot;:160,&quot;335559740&quot;:240}\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span data-ccp-props=\"{&quot;201341983&quot;:0,&quot;335559739&quot;:160,&quot;335559740&quot;:240}\">\u00a0<\/span><\/p>\n<div id=\"attachment_65798\" style=\"width: 732px\" class=\"wp-caption aligncenter\"><a href=\"https:\/\/www.uv.mx\/prensa\/files\/2019\/04\/080419-MAIZ-3.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" aria-describedby=\"caption-attachment-65798\" class=\"size-full wp-image-65798\" src=\"https:\/\/www.uv.mx\/prensa\/files\/2019\/04\/080419-MAIZ-3.jpg\" alt=\"\" width=\"722\" height=\"481\" srcset=\"https:\/\/www.uv.mx\/prensa\/files\/2019\/04\/080419-MAIZ-3.jpg 722w, https:\/\/www.uv.mx\/prensa\/files\/2019\/04\/080419-MAIZ-3-300x200.jpg 300w\" sizes=\"auto, (max-width: 722px) 100vw, 722px\" \/><\/a><p id=\"caption-attachment-65798\" class=\"wp-caption-text\">El cultivo de ma\u00edz ha dejado de ser autosuficiente en t\u00e9rminos de producci\u00f3n (Foto: <span class=\"TextRun  BCX2 SCXW200234199\" lang=\"ES-MX\" xml:lang=\"ES-MX\" data-contrast=\"none\"><span class=\"NormalTextRun  BCX2 SCXW200234199\">Mar\u00eda Jos\u00e9 Cervantes Herrera<\/span><\/span><span class=\"TextRun  BCX2 SCXW200234199\" lang=\"ES-MX\" xml:lang=\"ES-MX\" data-contrast=\"none\"><span class=\"NormalTextRun  BCX2 SCXW200234199\">,<\/span><\/span><span class=\"TextRun  BCX2 SCXW200234199\" lang=\"ES-MX\" xml:lang=\"ES-MX\" data-contrast=\"none\"><span class=\"NormalTextRun  BCX2 SCXW200234199\"> de <\/span><\/span><em><span class=\"TextRun  BCX2 SCXW200234199\" lang=\"ES-MX\" xml:lang=\"ES-MX\" data-contrast=\"none\"><span class=\"SpellingError  BCX2 SCXW200234199\">CoSustenta<\/span><\/span><\/em><span class=\"TextRun  BCX2 SCXW200234199\" lang=\"ES-MX\" xml:lang=\"ES-MX\" data-contrast=\"none\"><span class=\"SpellingError  BCX2 SCXW200234199\">)<\/span><\/span><\/p><\/div>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><b><span data-contrast=\"auto\">Alimentaci\u00f3n y salud<\/span><\/b><span data-ccp-props=\"{&quot;201341983&quot;:0,&quot;335559739&quot;:160,&quot;335559740&quot;:240}\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span data-contrast=\"auto\">Es importante notar que los <\/span><span data-contrast=\"auto\">ma\u00edces<\/span><span data-contrast=\"auto\"> nativos destacan por su valor nutricional<\/span><span data-contrast=\"auto\">. En<\/span><span data-contrast=\"auto\"> su gran diversidad de razas, variedades y colores, no <\/span><span data-contrast=\"auto\">s\u00f3lo<\/span><span data-contrast=\"auto\"> aportan <\/span><span data-contrast=\"auto\">calor\u00edas<\/span><span data-contrast=\"auto\"> y <\/span><span data-contrast=\"auto\">prote\u00edna<\/span><span data-contrast=\"auto\"> de alta calidad, <\/span><span data-contrast=\"auto\">tambi\u00e9n<\/span><span data-contrast=\"auto\"> contienen <\/span><span data-contrast=\"auto\">amino\u00e1cidos<\/span><span data-contrast=\"auto\"> esenciales, antocianinas y otros compuestos antioxidantes que se han asociado a la <\/span><span data-contrast=\"auto\">prevenci\u00f3n<\/span><span data-contrast=\"auto\"> de diversas enfermedades <\/span><span data-contrast=\"auto\">cr\u00f3nicas<\/span><span data-contrast=\"auto\"> y degenerativas<\/span><span data-contrast=\"auto\">.<\/span><span data-ccp-props=\"{&quot;201341983&quot;:0,&quot;335559739&quot;:160,&quot;335559740&quot;:240}\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span data-contrast=\"auto\">Por su parte, Isabel Alem\u00e1n Ch\u00e1vez, <\/span><span data-contrast=\"auto\">acad\u00e9mica de la Facultad de Ciencias Agr\u00edcolas de la UV, <\/span><span data-contrast=\"auto\">destac\u00f3 que su trabajo<\/span><span data-contrast=\"auto\"> de do<\/span><span data-contrast=\"auto\">ctorado est\u00e1 orientado <\/span><span data-contrast=\"auto\">a <\/span><span data-contrast=\"auto\">detectar<\/span><span data-contrast=\"auto\"> d\u00f3nde <\/span><span data-contrast=\"auto\">se conservan <\/span><span data-contrast=\"auto\">a\u00fan ma<\/span><span data-contrast=\"auto\">teriales nativos de ma\u00edz en el e<\/span><span data-contrast=\"auto\">stado de Veracruz.<\/span><span data-ccp-props=\"{&quot;201341983&quot;:0,&quot;335559731&quot;:708,&quot;335559739&quot;:160,&quot;335559740&quot;:240}\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span data-contrast=\"auto\">Dicha <\/span><span data-contrast=\"auto\">investigaci\u00f3n la<\/span><span data-contrast=\"auto\"> llev\u00f3 a <\/span><span data-contrast=\"auto\">Filomeno Mata, municipio <\/span><span data-contrast=\"auto\">de<\/span><span data-contrast=\"auto\"> la regi\u00f3n del <\/span><span data-contrast=\"auto\">Totonacapan<\/span><span data-contrast=\"auto\"> y que a\u00fan conserva<\/span><span data-contrast=\"auto\"> sus t<\/span><span data-contrast=\"auto\">radiciones en torno al cultivo <\/span><span data-contrast=\"auto\">del ma\u00edz<\/span><span data-contrast=\"auto\">, adem\u00e1s<\/span> <span data-contrast=\"auto\">es <\/span><span data-contrast=\"auto\">el sexto m\u00e1s pobre a nivel nacional.<\/span><span data-ccp-props=\"{&quot;201341983&quot;:0,&quot;335559731&quot;:708,&quot;335559739&quot;:160,&quot;335559740&quot;:240}\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span data-contrast=\"auto\">Actualmente<\/span><span data-contrast=\"auto\">, el estudio se centra en analizar por qu\u00e9 se encuentran en ese nivel de pobreza, pero <\/span><span data-contrast=\"auto\">a la vez<\/span><span data-contrast=\"auto\"> intenta percibir su <\/span><span data-contrast=\"auto\">potencialidad de<\/span><span data-contrast=\"auto\"> conserva<\/span><span data-contrast=\"auto\">r<\/span><span data-contrast=\"auto\"> sus materiales de ma\u00edz <\/span><span data-contrast=\"auto\">nativo.<\/span><span data-ccp-props=\"{&quot;201341983&quot;:0,&quot;335559731&quot;:708,&quot;335559739&quot;:160,&quot;335559740&quot;:240}\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span data-contrast=\"auto\">\u201c<\/span><span data-contrast=\"auto\">Aunque<\/span><span data-contrast=\"auto\"> ha habido programas federales y estatales en donde los han invita<\/span><span data-contrast=\"auto\">do a cambiarlos por comerciales <\/span><span data-contrast=\"auto\">y tener una <\/span><span data-contrast=\"auto\">mejor producci\u00f3n, ellos no quieren por <\/span><span data-contrast=\"auto\">tradici\u00f3n y cuestiones culturales, le siguen apostando al ma\u00edz que tienen<\/span><span data-contrast=\"auto\">.<\/span><span data-contrast=\"auto\">\u201d<\/span><span data-ccp-props=\"{&quot;201341983&quot;:0,&quot;335559731&quot;:708,&quot;335559739&quot;:160,&quot;335559740&quot;:240}\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span data-contrast=\"auto\">Este acercamiento l<\/span><span data-contrast=\"auto\">e permiti\u00f3 darse cuenta de la problem\u00e1tica que enfrentan con relaci\u00f3n a los suelos donde siembran, pues est\u00e1n muy <\/span><span data-contrast=\"auto\">desgastados, <\/span><span data-contrast=\"auto\">adem\u00e1s <\/span><span data-contrast=\"auto\">no utilizan fertiliza<\/span><span data-contrast=\"auto\">ntes<\/span><span data-contrast=\"auto\">,<\/span><span data-contrast=\"auto\"> pero tampoco emplean los desechos org\u00e1nicos que podr\u00edan incorporar<\/span><span data-contrast=\"auto\">les.<\/span><span data-ccp-props=\"{&quot;201341983&quot;:0,&quot;335559731&quot;:708,&quot;335559739&quot;:160,&quot;335559740&quot;:240}\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span data-contrast=\"auto\">\u201c<\/span><span data-contrast=\"auto\">Otra problem\u00e1tica es que su topograf\u00eda es muy accidentada, producen en laderas, donde hay muchos deslaves, los suelos son cada vez m\u00e1s pobres y su producci\u00f3n es muy baja<\/span><span data-contrast=\"auto\">.<\/span><span data-contrast=\"auto\">\u201d<\/span><span data-ccp-props=\"{&quot;201341983&quot;:0,&quot;335559731&quot;:708,&quot;335559739&quot;:160,&quot;335559740&quot;:240}\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span data-contrast=\"auto\">Por ejemplo, p<\/span><span data-contrast=\"auto\">ro<\/span><span data-contrast=\"auto\">ducen aproximadamente de 800 a tres<\/span><span data-contrast=\"auto\"> mil kilogramos por hect\u00e1<\/span><span data-contrast=\"auto\">rea, lo cual es un rendimiento muy bajo, pues el kilo de grano por tonelada es de <\/span><span data-contrast=\"auto\">tres<\/span><span data-contrast=\"auto\"> mil 500 pesos, lo m\u00e1s que les pueden pagar.<\/span><span data-ccp-props=\"{&quot;201341983&quot;:0,&quot;335559731&quot;:708,&quot;335559739&quot;:160,&quot;335559740&quot;:240}\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span data-contrast=\"auto\">\u201c<\/span><span data-contrast=\"auto\">Queremos saber qu\u00e9 est\u00e1n haciendo y produciendo, su potencial es <\/span><span data-contrast=\"auto\">que<\/span><span data-contrast=\"auto\"> conservan sus materiales nativos<\/span><span data-contrast=\"auto\">, pero quiz\u00e1 les <\/span><span data-contrast=\"auto\">haga falta <\/span><span data-contrast=\"auto\">incorporar otros elementos secundarios que<\/span><span data-contrast=\"auto\"> les<\/span><span data-contrast=\"auto\"> puedan redituar ingresos<\/span><span data-contrast=\"auto\">.<\/span><span data-contrast=\"auto\">\u201d<\/span><span data-ccp-props=\"{&quot;201341983&quot;:0,&quot;335559731&quot;:708,&quot;335559739&quot;:160,&quot;335559740&quot;:240}\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span data-contrast=\"auto\">Esto puede ser a trav\u00e9s de la venta de la hoja de ma\u00edz para la <\/span><span data-contrast=\"auto\">elaboraci\u00f3n <\/span><span data-contrast=\"auto\">de tamal<\/span><span data-contrast=\"auto\">es<\/span><span data-contrast=\"auto\">, pues en las cercan\u00edas con Estados Unidos hay empresas que<\/span><span data-contrast=\"auto\"> la<\/span><span data-contrast=\"auto\"> compran bajo ciertas co<\/span><span data-contrast=\"auto\">ndiciones<\/span><span data-contrast=\"auto\">,<\/span><span data-contrast=\"auto\"> como tama\u00f1o y sanidad. \u201cPara<\/span><span data-contrast=\"auto\"> llegar a eso necesitar\u00e1n de una buena asesor\u00eda<\/span><span data-contrast=\"auto\">\u201d<\/span><span data-contrast=\"auto\">.<\/span><span data-ccp-props=\"{&quot;201341983&quot;:0,&quot;335559731&quot;:708,&quot;335559739&quot;:160,&quot;335559740&quot;:240}\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span data-contrast=\"auto\">Otro municipio con estas caracter\u00edsticas es <\/span><span data-contrast=\"auto\">Zozocolco<\/span><span data-contrast=\"auto\"> de Hidalgo,<\/span><span data-contrast=\"auto\"> d\u00e9cimo en nivel de pobreza en el pa\u00eds.<\/span> <span data-contrast=\"auto\">Su fortaleza <\/span><span data-contrast=\"auto\">es que conservan materiales nativos, ma\u00edz de la regi\u00f3n que han conservado de generaci\u00f3n en generaci\u00f3n y no se van hacia las variedades comerciales.<\/span><span data-ccp-props=\"{&quot;201341983&quot;:0,&quot;335559731&quot;:708,&quot;335559739&quot;:160,&quot;335559740&quot;:240}\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span data-contrast=\"auto\">En la regi\u00f3n de Xalapa se ha trabajado en congregaciones <\/span><span data-contrast=\"auto\">cercanas donde se siembra<\/span> <span data-contrast=\"auto\">ma\u00edz, pero son materiales que compran en cualquier tienda de agroqu\u00edmicos donde <\/span><span data-contrast=\"auto\">lo <\/span><span data-contrast=\"auto\">adquieren de empresas comerciales que incluso vienen de Sinaloa o el <\/span><span data-contrast=\"auto\">Baj\u00edo<\/span><span data-contrast=\"auto\">.<\/span><span data-ccp-props=\"{&quot;201341983&quot;:0,&quot;335559731&quot;:708,&quot;335559739&quot;:160,&quot;335559740&quot;:240}\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span data-contrast=\"auto\">Muy p<\/span><span data-contrast=\"auto\">ocos son los que conservan sus materi<\/span><span data-contrast=\"auto\">ales nativos o ya tienen cruzas, coment\u00f3.<\/span><span data-ccp-props=\"{&quot;201341983&quot;:0,&quot;335559731&quot;:708,&quot;335559739&quot;:160,&quot;335559740&quot;:240}\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span data-contrast=\"auto\">En la zona de <\/span><span data-contrast=\"auto\">Naolinco<\/span> <span data-contrast=\"auto\">tambi\u00e9n <\/span><span data-contrast=\"auto\">siembran material nativo<\/span><span data-contrast=\"auto\">,<\/span><span data-contrast=\"auto\"> pero ya <\/span><span data-contrast=\"auto\">tiene<\/span><span data-contrast=\"auto\"> cruza con material comercial que proviene de emp<\/span><span data-contrast=\"auto\">resas dedicadas a ese ramo y <\/span><span data-contrast=\"auto\">que puede traer alteraciones gen\u00e9ticas.<\/span><span data-ccp-props=\"{&quot;201341983&quot;:0,&quot;335559731&quot;:708,&quot;335559739&quot;:160,&quot;335559740&quot;:240}\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span data-contrast=\"auto\">\u201cMe lleg\u00f3 a sorprender cuando supe que las alteraciones gen\u00e9ticas que benefician de forma inmediata a alg\u00fan cultivo pueden venir inclus<\/span><span data-contrast=\"auto\">o de genes de especies animales<\/span><span data-contrast=\"auto\">.<\/span> <span data-contrast=\"auto\">A<\/span><span data-contrast=\"auto\">l momento no se ven las reacciones o alteraciones<\/span><span data-contrast=\"auto\">,<\/span><span data-contrast=\"auto\"> pero puede repercutir despu\u00e9s<\/span><span data-contrast=\"auto\">.<\/span><span data-contrast=\"auto\">\u201d<\/span><span data-ccp-props=\"{&quot;201341983&quot;:0,&quot;335559731&quot;:708,&quot;335559739&quot;:160,&quot;335559740&quot;:240}\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span data-contrast=\"auto\">Finalmente, mencion\u00f3 que en el <\/span><span data-contrast=\"auto\">e<\/span><span data-contrast=\"auto\">stado de <\/span><span data-contrast=\"auto\">Veracruz son pocos<\/span><span data-contrast=\"auto\"> los<\/span><span data-contrast=\"auto\"> municipios que destacan en esta<\/span><span data-contrast=\"auto\"> actividad, entre ellos: <\/span><span data-contrast=\"auto\">Naolinco<\/span><span data-contrast=\"auto\">, Ranc<\/span><span data-contrast=\"auto\">ho Viejo, <\/span><span data-contrast=\"auto\">\u00darsulo<\/span><span data-contrast=\"auto\"> Galv\u00e1n, Perote y<\/span> <span data-contrast=\"auto\">Villa Aldama<\/span><span data-contrast=\"auto\">,<\/span><span data-contrast=\"auto\"> donde conservan el material nativo aunque hay cruzas de otras variedades.<\/span><span data-ccp-props=\"{&quot;201341983&quot;:0,&quot;335559731&quot;:708,&quot;335559739&quot;:160,&quot;335559740&quot;:240}\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<div id=\"attachment_70877\" style=\"width: 732px\" class=\"wp-caption aligncenter\"><a href=\"https:\/\/www.uv.mx\/prensa\/files\/2019\/07\/080419-MAIZ-4.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" aria-describedby=\"caption-attachment-70877\" class=\"size-full wp-image-70877\" src=\"https:\/\/www.uv.mx\/prensa\/files\/2019\/07\/080419-MAIZ-4.jpg\" alt=\"\" width=\"722\" height=\"481\" srcset=\"https:\/\/www.uv.mx\/prensa\/files\/2019\/07\/080419-MAIZ-4.jpg 722w, https:\/\/www.uv.mx\/prensa\/files\/2019\/07\/080419-MAIZ-4-300x200.jpg 300w\" sizes=\"auto, (max-width: 722px) 100vw, 722px\" \/><\/a><p id=\"caption-attachment-70877\" class=\"wp-caption-text\">Productos alimenticios elaborados con ma\u00edz nativo (Foto: <span class=\"TextRun  BCX2 SCXW200234199\" lang=\"ES-MX\" xml:lang=\"ES-MX\" data-contrast=\"none\"><span class=\"NormalTextRun  BCX2 SCXW200234199\">Mar\u00eda Jos\u00e9 Cervantes Herrera<\/span><\/span><span class=\"TextRun  BCX2 SCXW200234199\" lang=\"ES-MX\" xml:lang=\"ES-MX\" data-contrast=\"none\"><span class=\"NormalTextRun  BCX2 SCXW200234199\">,<\/span><\/span><span class=\"TextRun  BCX2 SCXW200234199\" lang=\"ES-MX\" xml:lang=\"ES-MX\" data-contrast=\"none\"><span class=\"NormalTextRun  BCX2 SCXW200234199\"> de <\/span><\/span><em><span class=\"TextRun  BCX2 SCXW200234199\" lang=\"ES-MX\" xml:lang=\"ES-MX\" data-contrast=\"none\"><span class=\"SpellingError  BCX2 SCXW200234199\">CoSustenta<\/span><\/span><\/em><span class=\"TextRun  BCX2 SCXW200234199\" lang=\"ES-MX\" xml:lang=\"ES-MX\" data-contrast=\"none\"><span class=\"SpellingError  BCX2 SCXW200234199\">)<\/span><\/span><\/p><\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Es lamentable que en la actualidad haya mayor apoyo hacia el monocultivo, es decir, a la producci\u00f3n de una sola especie y variedad, con el fin de satisfacer las necesidades de la poblaci\u00f3n<\/p>\n","protected":false},"author":1508,"featured_media":70882,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[61,14],"tags":[],"class_list":["post-70876","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-banner","category-reportaje"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.uv.mx\/prensa\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/70876","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.uv.mx\/prensa\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.uv.mx\/prensa\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.uv.mx\/prensa\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1508"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.uv.mx\/prensa\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=70876"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.uv.mx\/prensa\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/70876\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.uv.mx\/prensa\/wp-json\/wp\/v2\/media\/70882"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.uv.mx\/prensa\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=70876"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.uv.mx\/prensa\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=70876"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.uv.mx\/prensa\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=70876"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}