{"id":64077,"date":"2019-03-11T20:37:43","date_gmt":"2019-03-12T02:37:43","guid":{"rendered":"https:\/\/www.uv.mx\/prensa\/?p=64077"},"modified":"2021-11-08T08:41:34","modified_gmt":"2021-11-08T14:41:34","slug":"entierros-prehispanicos-y-practicas-funerarias-se-presentara-en-la-filu-2019","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.uv.mx\/prensa\/filu\/entierros-prehispanicos-y-practicas-funerarias-se-presentara-en-la-filu-2019\/","title":{"rendered":"<em>Entierros prehisp\u00e1nicos y pr\u00e1cticas funerarias<\/em> se presentar\u00e1 en la FILU 2019"},"content":{"rendered":"<ul>\n<li data-leveltext=\"\uf0b7\" data-font=\"Symbol\" data-listid=\"2\" data-aria-posinset=\"1\" data-aria-level=\"1\"><i><span data-contrast=\"auto\">La obra de la arque\u00f3loga <\/span><\/i><i><span data-contrast=\"auto\">X<\/span><\/i><i><span data-contrast=\"auto\">o<\/span><\/i><i><span data-contrast=\"auto\">chitl<\/span><\/i><i><span data-contrast=\"auto\"> del Alba Le\u00f3n Estrada fue publicada por la Biblioteca Digital de Humanidades<\/span><\/i><\/li>\n<\/ul>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<div id=\"attachment_63803\" style=\"width: 567px\" class=\"wp-caption aligncenter\"><a href=\"https:\/\/www.uv.mx\/prensa\/files\/2019\/03\/070319-Entierros-1.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" aria-describedby=\"caption-attachment-63803\" class=\"size-full wp-image-63803\" src=\"https:\/\/www.uv.mx\/prensa\/files\/2019\/03\/070319-Entierros-1.jpg\" alt=\"\" width=\"557\" height=\"722\" srcset=\"https:\/\/www.uv.mx\/prensa\/files\/2019\/03\/070319-Entierros-1.jpg 557w, https:\/\/www.uv.mx\/prensa\/files\/2019\/03\/070319-Entierros-1-231x300.jpg 231w\" sizes=\"auto, (max-width: 557px) 100vw, 557px\" \/><\/a><p id=\"caption-attachment-63803\" class=\"wp-caption-text\">La presentaci\u00f3n se realizar\u00e1 el 9 de abril<\/p><\/div>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><b><i><span data-contrast=\"auto\">Karina de la Paz Reyes D\u00edaz<\/span><\/i><\/b><span data-ccp-props=\"{&quot;134233279&quot;:true,&quot;201341983&quot;:0,&quot;335559739&quot;:160,&quot;335559740&quot;:240}\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p><b><i><span data-contrast=\"auto\">11\/03\/19, Xalapa, Ver.- <\/span><\/i><\/b><span data-contrast=\"auto\">La <\/span><span data-contrast=\"auto\">Biblioteca Digital de Humanidades<\/span><span data-contrast=\"auto\"> (BDH) de la Universidad Veracruzana (UV) public\u00f3 la obra <\/span><i><span data-contrast=\"auto\">Entierros prehisp\u00e1nicos y pr\u00e1cticas funerarias: La muerte en el sur de Veracruz<\/span><\/i><span data-contrast=\"auto\">, <\/span><span data-contrast=\"auto\">de<\/span> <span data-contrast=\"auto\">Xo<\/span><span data-contrast=\"auto\">chitl<\/span> <span data-contrast=\"auto\">del Alba Le\u00f3n Estrada<\/span><span data-contrast=\"auto\">, quien expres\u00f3 que <\/span><span data-contrast=\"auto\">no existe ninguna publicaci\u00f3n<\/span><span data-contrast=\"auto\"> que trate el tema en ta<\/span><span data-contrast=\"auto\">l \u00e1rea, <\/span><span data-contrast=\"auto\">de ah\u00ed su intenci\u00f3n para que resulte de <\/span><span data-contrast=\"auto\">inter\u00e9s <\/span><span data-contrast=\"auto\">a un amplio p\u00fablico<\/span><span data-contrast=\"auto\">, ya sea especialistas y <\/span><span data-contrast=\"auto\">personas<\/span><span data-contrast=\"auto\"> abocadas a<\/span><span data-contrast=\"auto\"> los aspectos culturales de aquella regi\u00f3n.<\/span><span data-ccp-props=\"{&quot;134233279&quot;:true,&quot;201341983&quot;:0,&quot;335559739&quot;:160,&quot;335559740&quot;:240}\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span data-contrast=\"auto\">El libro ser\u00e1 presentado el 9 de abril en la Feria Internaciona<\/span><span data-contrast=\"auto\">l de Libro Universitario (FILU), con la <\/span><span data-contrast=\"auto\">participa<\/span><span data-contrast=\"auto\">ci\u00f3n de <\/span><span data-contrast=\"auto\">la autora<\/span><span data-contrast=\"auto\">;<\/span> <span data-contrast=\"auto\">Pedro Jim\u00e9nez Lara<\/span><span data-contrast=\"auto\">,<\/span> <span data-contrast=\"auto\">del Institu<\/span><span data-contrast=\"auto\">to de Investigaciones Hist\u00f3rico-<\/span><span data-contrast=\"auto\">Sociales<\/span><span data-contrast=\"auto\">,<\/span><span data-contrast=\"auto\"> y <\/span><span data-contrast=\"auto\">Roberto <\/span><span data-contrast=\"auto\">Lunag\u00f3mez<\/span><span data-contrast=\"auto\"> Reyes<\/span><span data-contrast=\"auto\">, <\/span><span data-contrast=\"auto\">del <\/span><span data-contrast=\"auto\">Museo de Antropolog\u00eda de Xalapa<\/span><span data-contrast=\"auto\">. El primero<\/span><span data-contrast=\"auto\"> es<\/span><span data-contrast=\"auto\"> director del proyecto arqueol\u00f3gico de la Cuenca Baja del Papaloapan<\/span><span data-contrast=\"auto\">,<\/span><span data-contrast=\"auto\"> y el segundo del de Medias Aguas<\/span><span data-contrast=\"auto\">.<\/span><span data-ccp-props=\"{&quot;134233279&quot;:true,&quot;201341983&quot;:0,&quot;335559739&quot;:160,&quot;335559740&quot;:240}\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span data-contrast=\"auto\">Actualmente, <\/span><i><span data-contrast=\"auto\">Entierros prehisp\u00e1nicos y pr\u00e1cticas funerarias<\/span><\/i> <span data-contrast=\"auto\">ya puede consultarse y descargarse de manera libre en <\/span><a href=\"https:\/\/www.uv.mx\/bdh\/\"><span data-contrast=\"none\">https:\/\/www.<\/span><span data-contrast=\"none\">u<\/span><span data-contrast=\"none\">v.mx\/bdh\/<\/span><\/a><span data-ccp-props=\"{&quot;134233279&quot;:true,&quot;201341983&quot;:0,&quot;335559731&quot;:708,&quot;335559739&quot;:160,&quot;335559740&quot;:240}\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span data-contrast=\"auto\">Xo<\/span><span data-contrast=\"auto\">chitl<\/span><span data-contrast=\"auto\"> del Alba Le\u00f3n Estrada<\/span><span data-contrast=\"auto\">, quien actualme<\/span><span data-contrast=\"auto\">nte realiza un posdoctorado en E<\/span><span data-contrast=\"auto\">l Colegio de Veracruz, a trav\u00e9s del Consejo Nacional de Ciencia y Tecnolog\u00eda (<\/span><i><span data-contrast=\"auto\">Conacyt<\/span><\/i><span data-contrast=\"auto\">)<\/span><span data-contrast=\"auto\">, coment\u00f3 <\/span><span data-contrast=\"auto\">que se trata de una investigaci\u00f3n producto de su tesis de Maestr\u00eda en Estudios Mesoamericanos, <\/span><span data-contrast=\"auto\">que realiz\u00f3 <\/span><span data-contrast=\"auto\">en la Universidad Naci<\/span><span data-contrast=\"auto\">onal Aut\u00f3noma de M\u00e9xico (UNAM).<\/span><span data-ccp-props=\"{&quot;134233279&quot;:true,&quot;201341983&quot;:0,&quot;335559739&quot;:160,&quot;335559740&quot;:240}\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span data-contrast=\"auto\">Su inter\u00e9s en el tema naci\u00f3<\/span><span data-contrast=\"auto\"> siendo estudiante, cuando particip\u00f3<\/span><span data-contrast=\"auto\"> en trabajo<\/span><span data-contrast=\"auto\">s<\/span><span data-contrast=\"auto\"> de campo en aquella regi\u00f3n<\/span><span data-contrast=\"auto\"> (<\/span><span data-contrast=\"auto\">concretamente en los sitios arqueol\u00f3gicos <\/span><span data-contrast=\"auto\">Medias Aguas y La Campana)<\/span><span data-contrast=\"auto\"> y las inquietudes <\/span><span data-contrast=\"auto\">que afloraron sobre c\u00f3mo comprend\u00edan<\/span><span data-contrast=\"auto\"> la muerte los pueblos originarios. Para ella, \u201ces una idea bonita, porque uno no muere, sino que cambia de escenario, vas a diferentes lugares, dep<\/span><span data-contrast=\"auto\">endiendo la forma en que mueres, <\/span><span data-contrast=\"auto\">no es como la idea occidental de que <\/span><span data-contrast=\"auto\">seg\u00fan como te comportas en vida<\/span><span data-contrast=\"auto\"> es adonde te corresponde ir\u201d.<\/span><span data-ccp-props=\"{&quot;134233279&quot;:true,&quot;201341983&quot;:0,&quot;335559739&quot;:160,&quot;335559740&quot;:240}\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span data-contrast=\"auto\">Para ilustrarlo, expuso varios ejemplos, como el de<\/span><span data-contrast=\"auto\"> las mujeres que mor\u00edan en el <\/span><span data-contrast=\"auto\">parto, quienes eran equiparadas con los guerreros que mor\u00edan en bata<\/span><span data-contrast=\"auto\">lla. Esto<\/span><span data-contrast=\"auto\"> muestra<\/span> <span data-contrast=\"auto\">tambi\u00e9n que se trata<\/span><span data-contrast=\"auto\">ba<\/span><span data-contrast=\"auto\"> de una sociedad matriarcal, con un claro empoderamiento femenino.<\/span><span data-ccp-props=\"{&quot;134233279&quot;:true,&quot;201341983&quot;:0,&quot;335559739&quot;:160,&quot;335559740&quot;:240}\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span data-ccp-props=\"{&quot;134233279&quot;:true,&quot;201341983&quot;:0,&quot;335559739&quot;:160,&quot;335559740&quot;:240}\">\u00a0<\/span><\/p>\n<div id=\"attachment_63804\" style=\"width: 732px\" class=\"wp-caption alignnone\"><a href=\"https:\/\/www.uv.mx\/prensa\/files\/2019\/03\/070319-Entierros-2.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" aria-describedby=\"caption-attachment-63804\" class=\"size-full wp-image-63804\" src=\"https:\/\/www.uv.mx\/prensa\/files\/2019\/03\/070319-Entierros-2.jpg\" alt=\"\" width=\"722\" height=\"478\" srcset=\"https:\/\/www.uv.mx\/prensa\/files\/2019\/03\/070319-Entierros-2.jpg 722w, https:\/\/www.uv.mx\/prensa\/files\/2019\/03\/070319-Entierros-2-300x199.jpg 300w\" sizes=\"auto, (max-width: 722px) 100vw, 722px\" \/><\/a><p id=\"caption-attachment-63804\" class=\"wp-caption-text\">Xochitl del Alba Le\u00f3n Estrada<\/p><\/div>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><b><span data-contrast=\"auto\">Un estudio comparativo<\/span><\/b><span data-ccp-props=\"{&quot;134233279&quot;:true,&quot;201341983&quot;:0,&quot;335559739&quot;:160,&quot;335559740&quot;:240}\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span data-contrast=\"auto\">\u201c<\/span><span data-contrast=\"auto\">L<\/span><span data-contrast=\"auto\">a investigaci\u00f3n se basa en una comparaci\u00f3n de datos arqueol\u00f3gicos<\/span> <span data-contrast=\"auto\">derivados de proyectos de investigaci\u00f3n emprendidos por diferentes acad\u00e9micos,<\/span> <span data-contrast=\"auto\">principalmente, pero que tambi\u00e9n se apoyan en fuentes hist\u00f3ricas, lo que<\/span> <span data-contrast=\"auto\">enriquece las interpretaciones y nos permite una panor\u00e1mica m\u00e1s amplia y<\/span> <span data-contrast=\"auto\">accesible sobre cuestiones que podr\u00edan haber resultado un tanto t\u00e9cnicas<\/span> <span data-contrast=\"auto\">y vac\u00edas<\/span><span data-contrast=\"auto\">\u201d<\/span><span data-contrast=\"auto\">, <\/span><span data-contrast=\"auto\">cita el <\/span><span data-contrast=\"auto\">p<\/span><span data-contrast=\"auto\">r\u00f3logo.<\/span><span data-ccp-props=\"{&quot;134233279&quot;:true,&quot;201341983&quot;:0,&quot;335559739&quot;:160,&quot;335559740&quot;:240}\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span data-contrast=\"auto\">Asimismo, coment\u00f3 que s<\/span><span data-contrast=\"auto\">i bien est\u00e1 disponible una vasta bibliograf\u00eda sobre la tem\u00e1tica, pocas son las investigaciones centradas en las pr\u00e1cticas funerarias en sitios arqueol\u00f3gicos del sur veracruzano<\/span><span data-contrast=\"auto\">, ya que se desconoce el patr\u00f3n de enterramiento prehisp\u00e1nico regional.\u00a0 Sumado <\/span><span data-contrast=\"auto\">a ello<\/span><span data-contrast=\"auto\">, est\u00e1<\/span> <span data-contrast=\"auto\">la problem\u00e1tica de que se tienen pocos materiales \u00f3seos,<\/span> <span data-contrast=\"auto\">producto de las condiciones adversas dados los suelos \u00e1cidos y h\u00famedos de aquella<\/span><span data-contrast=\"auto\"> zona.<\/span><span data-ccp-props=\"{&quot;134233279&quot;:true,&quot;201341983&quot;:0,&quot;335559739&quot;:160,&quot;335559740&quot;:240}\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span data-contrast=\"auto\">En ese tenor,<\/span> <i><span data-contrast=\"auto\">Entierros prehisp\u00e1nicos y pr\u00e1cticas funerarias: La muerte en el sur de Veracruz<\/span><\/i><span data-contrast=\"auto\"> es un estudio comparativo de las<\/span><span data-contrast=\"auto\"> formas de enterramiento humano<\/span><span data-contrast=\"auto\"> identificadas en cinco sitios arqueol\u00f3gicos: San Lorenzo Tenochtitl\u00e1n, Tres Z<\/span><span data-contrast=\"auto\">apotes, Medias Aguas, <\/span><span data-contrast=\"auto\">Matacapan<\/span><span data-contrast=\"auto\"> y La Campana. Por e<\/span><span data-contrast=\"auto\">llo, el libro est\u00e1 estructurado<\/span><span data-contrast=\"auto\"> en <\/span><span data-contrast=\"auto\">los <\/span><span data-contrast=\"auto\">cap\u00edtulo<\/span><span data-contrast=\"auto\">s:<\/span><span data-contrast=\"auto\"> 1 La muerte: ideolog\u00eda, cosmovisi\u00f3n, pensamiento<\/span><span data-contrast=\"auto\">;<\/span><span data-contrast=\"auto\"> 2 Metodolog\u00eda<\/span><span data-contrast=\"auto\">; y<\/span><span data-contrast=\"auto\"> del 3 al 7, los sitios ya citados.<\/span><span data-ccp-props=\"{&quot;134233279&quot;:true,&quot;201341983&quot;:0,&quot;335559739&quot;:160,&quot;335559740&quot;:240}\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span data-contrast=\"auto\">El C<\/span><span data-contrast=\"auto\">ap\u00edtulo 8 <\/span><span data-contrast=\"auto\">versa sobre <\/span><span data-contrast=\"auto\">Otros entierros en el sur de Veracruz (<\/span><span data-contrast=\"auto\">Bezuapan<\/span><span data-contrast=\"auto\">-La Joya, <\/span><span data-contrast=\"auto\">Agaltepec<\/span><span data-contrast=\"auto\">, El Manat\u00ed, <\/span><span data-contrast=\"auto\">Chacalapan<\/span><span data-contrast=\"auto\"> y m<\/span><span data-contrast=\"auto\">\u00e1s entierros en La Campana<\/span><span data-contrast=\"auto\">), que como explica la investigadora, la informaci\u00f3n no se incluye en el cuerpo de la investigaci\u00f3n pues se trata de datos incompletos, en proceso de investigaci\u00f3n, referencias antiguas o no disponibles en su totalidad.<\/span><span data-ccp-props=\"{&quot;134233279&quot;:true,&quot;201341983&quot;:0,&quot;335559739&quot;:160,&quot;335559740&quot;:240}\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span data-contrast=\"auto\">La intenci\u00f3n de<\/span> <span data-contrast=\"auto\">Xochitl<\/span><span data-contrast=\"auto\"> del Alba <\/span><span data-contrast=\"auto\">con este estudio comparativo es sistema<\/span><span data-contrast=\"auto\">tizar los datos de <\/span><span data-contrast=\"auto\">los <\/span><span data-contrast=\"auto\">que se tiene<\/span><span data-contrast=\"auto\"> conocimiento y comparar por periodo, para interpretar aspectos culturales de las poblaciones que habitaron la regi\u00f3n.<\/span><span data-ccp-props=\"{&quot;134233279&quot;:true,&quot;201341983&quot;:0,&quot;335559739&quot;:160,&quot;335559740&quot;:240}\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span data-contrast=\"auto\">\u201c<\/span><span data-contrast=\"auto\">Se trata de un<\/span> <span data-contrast=\"auto\">conjunto de 47 entierros prehisp\u00e1nicos que son los que han sido excavados<\/span> <span data-contrast=\"auto\">arqueol\u00f3gicamente y de los que se cuenta con informaci\u00f3n sobre su contexto. El universo de datos no es representativo, pues seguramente en el \u00e1rea de estudio hay muchos <\/span><span data-contrast=\"auto\">m\u00e1s entierros esperando ser descubiertos. Sin embargo,<\/span> <span data-contrast=\"auto\">estimo que con ello se puede lograr una ligera aproximaci\u00f3n a la muerte en el<\/span> <span data-contrast=\"auto\">sur de Veracruz<\/span><span data-contrast=\"auto\">\u201d, se lee en la i<\/span><span data-contrast=\"auto\">ntroducci\u00f3n<\/span><span data-contrast=\"auto\">.<\/span><span data-ccp-props=\"{&quot;134233279&quot;:true,&quot;201341983&quot;:0,&quot;335559731&quot;:708,&quot;335559739&quot;:160,&quot;335559740&quot;:240}\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span data-contrast=\"auto\">La egresada de Arqueolog\u00eda de la UV, y <\/span><span data-contrast=\"auto\">M<\/span><span data-contrast=\"auto\">aestra y <\/span><span data-contrast=\"auto\">D<\/span><span data-contrast=\"auto\">octora en Estudios Mesoamericanos por la UNAM, <\/span><span data-contrast=\"auto\">m\u00e1s que trabajar con el material \u00f3seo, lo hizo con el contexto mortuorio: c\u00f3mo estaban dispuestos los restos, de qu\u00e9 ofrenda se acompa\u00f1aba<\/span><span data-contrast=\"auto\">n, c\u00f3mo estaba expuesta \u00e9sta. Mediante el<\/span><span data-contrast=\"auto\"> an\u00e1lisis contextual, <\/span><span data-contrast=\"auto\">se aboc\u00f3 a establecer<\/span><span data-contrast=\"auto\"> algunos patrones.<\/span><span data-contrast=\"auto\"> Son varios los aspectos que le resultaron pertinentes a destacar, como el hecho de que las mujeres eran enterradas con una parafernalia mucho m\u00e1s rica que<\/span><span data-contrast=\"auto\"> la de<\/span><span data-contrast=\"auto\"> los hombres.<\/span><span data-ccp-props=\"{&quot;134233279&quot;:true,&quot;201341983&quot;:0,&quot;335559731&quot;:708,&quot;335559739&quot;:160,&quot;335559740&quot;:240}\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span data-contrast=\"auto\">Otro<\/span><span data-contrast=\"auto\">s<\/span><span data-contrast=\"auto\"> aspectos de los que se tiene<\/span><span data-contrast=\"auto\"> conocimiento a trav\u00e9s de c\u00f3dices y las cr\u00f3nicas de Indias <\/span><span data-contrast=\"auto\">\u2013que tambi\u00e9n fueron confrontados y confirmado<\/span><span data-contrast=\"auto\">s en los entierros estudiados por <\/span><span data-contrast=\"auto\">Xochitl<\/span><span data-contrast=\"auto\"> del Alba Le\u00f3n<\/span><span data-contrast=\"auto\">\u2013 es que,<\/span><span data-contrast=\"auto\"> por ejemplo, al morir se l<\/span><span data-contrast=\"auto\">es enterraba junto con un perro (pues les ayudaba a llegar al inframundo)<\/span><span data-contrast=\"auto\">,<\/span><span data-contrast=\"auto\"> o <\/span><span data-contrast=\"auto\">que se les<\/span><span data-contrast=\"auto\"> colocaba una piedra verde en la boca.<\/span><span data-ccp-props=\"{&quot;134233279&quot;:true,&quot;201341983&quot;:0,&quot;335559731&quot;:708,&quot;335559739&quot;:160,&quot;335559740&quot;:240}\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span data-contrast=\"auto\">\u201cTenemos un caso en <\/span><span data-contrast=\"auto\">Matacapan<\/span><span data-contrast=\"auto\">, donde hay restos humanos con restos de un perro. <\/span><span data-contrast=\"auto\">Ah\u00ed t<\/span><span data-contrast=\"auto\">ambi\u00e9n hay algunos entierros que tienen esta cuenta verde\u201d, <\/span><span data-contrast=\"auto\">precis\u00f3 la entrevistada.<\/span><span data-ccp-props=\"{&quot;134233279&quot;:true,&quot;201341983&quot;:0,&quot;335559731&quot;:708,&quot;335559739&quot;:160,&quot;335559740&quot;:240}\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span data-contrast=\"auto\">En <\/span><i><span data-contrast=\"auto\">Entierros prehi<\/span><\/i><i><span data-contrast=\"auto\">sp\u00e1nicos y pr\u00e1cticas funerarias<\/span><\/i><span data-contrast=\"auto\">, <\/span><span data-contrast=\"auto\">la arque\u00f3loga plantea: \u201c<\/span><span data-contrast=\"auto\">El sur de Veracruz fue una zona din\u00e1mica q<\/span><span data-contrast=\"auto\">ue estableci\u00f3 contactos con <\/span><span data-contrast=\"auto\">otros pueblos de Mesoam\u00e9rica en una relac<\/span><span data-contrast=\"auto\">i\u00f3n rec\u00edproca de intercambio de <\/span><span data-contrast=\"auto\">bienes e idiosincrasia, reflejada en las pr\u00e1ctica<\/span><span data-contrast=\"auto\">s mortuorias, como lo dejan ver <\/span><span data-contrast=\"auto\">las similitudes entre los entierros de <\/span><span data-contrast=\"auto\">Matacapan<\/span><span data-contrast=\"auto\"> y <\/span><span data-contrast=\"auto\">Teotihuacan<\/span><span data-contrast=\"auto\">, Medias Agu<\/span><span data-contrast=\"auto\">as, <\/span><span data-contrast=\"auto\">Nopiloa<\/span><span data-contrast=\"auto\"> y <\/span><span data-contrast=\"auto\">Jaina<\/span><span data-contrast=\"auto\">, Tres Zapotes y San Jos\u00e9 Mogot<\/span><span data-contrast=\"auto\">e; las ofrendas de cobre tra\u00eddo <\/span><span data-contrast=\"auto\">desde el occidente en <\/span><span data-contrast=\"auto\">Matacapan<\/span><span data-contrast=\"auto\"> y <\/span><span data-contrast=\"auto\">Agaltepec<\/span><span data-contrast=\"auto\">, y los caracoles de La Campana<\/span> <span data-contrast=\"auto\">desde el Atl\u00e1ntico o la Pen\u00ednsula de Yucat\u00e1n.<\/span><span data-ccp-props=\"{&quot;134233279&quot;:true,&quot;201341983&quot;:0,&quot;335559731&quot;:708,&quot;335559739&quot;:160,&quot;335559740&quot;:240}\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span data-contrast=\"auto\">\u201c<\/span><span data-contrast=\"auto\">Estas conexiones son evidentes <\/span><span data-contrast=\"auto\">ya desde \u00e9pocas tempranas con los olmec<\/span><span data-contrast=\"auto\">as de San Lorenzo Tenochtitlan, <\/span><span data-contrast=\"auto\">cuyo estilo art\u00edstico es perceptible en el A<\/span><span data-contrast=\"auto\">ltiplano Central y en Guerrero. <\/span><span data-contrast=\"auto\">No se trata de sitios arqueol\u00f3gicos aislados<\/span><span data-contrast=\"auto\"> que hayan tenido un desarrollo <\/span><span data-contrast=\"auto\">independiente, sino que se vieron enriquecidos por otro<\/span><span data-contrast=\"auto\">s pueblos y <\/span><span data-contrast=\"auto\">culturas a las que tambi\u00e9n influyeron<\/span><span data-contrast=\"auto\">.<\/span><span data-contrast=\"auto\">\u201d<\/span><span data-ccp-props=\"{&quot;134233279&quot;:true,&quot;201341983&quot;:0,&quot;335559731&quot;:708,&quot;335559739&quot;:160,&quot;335559740&quot;:240}\">\u00a0<\/span><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>La obra de la arque\u00f3loga Xochitl del Alba Le\u00f3n Estrada puede consultarse y descargarse en https:\/\/www.uv.mx\/bdh\/<\/p>\n","protected":false},"author":1508,"featured_media":63803,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[5128],"tags":[],"class_list":["post-64077","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-filu"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.uv.mx\/prensa\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/64077","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.uv.mx\/prensa\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.uv.mx\/prensa\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.uv.mx\/prensa\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1508"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.uv.mx\/prensa\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=64077"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.uv.mx\/prensa\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/64077\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":104865,"href":"https:\/\/www.uv.mx\/prensa\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/64077\/revisions\/104865"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.uv.mx\/prensa\/wp-json\/wp\/v2\/media\/63803"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.uv.mx\/prensa\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=64077"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.uv.mx\/prensa\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=64077"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.uv.mx\/prensa\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=64077"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}